ΑΠΟ ΤΗΝ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ - ΝΕΚΡΙΚΑ ΕΘΙΜΑ

 

 

ΝΕΚΡΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ

 

Κατά τον τρίτο και τελευταίο σταθμό της ανθρώπινης ζωής, τον θάνατο, παρατηρείται επίσης μια συρρίκνωση του τελετουργικού μέρους, μικρότερης όμως έκτασης, αφού πρόκειται για πράξεις συνδεδεμένες με μεταφυσικές δοξασίες, και οι οποίες παρουσιάζουν ισχυρότερες αντιστάσεις στον χρόνο, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Σε όσες νεκρώσιμες τελετές γίνονται έξω από τον χώρο του σπιτιού οι γυναίκες δεν συμμετέχουν, κατά πάγια μουσουλμανική πρακτική. Ο νεκρός εκτίθεται στο σπίτι, σε δωμάτιο όπου έχουν σκεπαστεί οι καθρέπτες και έχει αφαιρεθεί η τηλεόραση που τυχόν υπήρχε∙ και όσοι έρχονται να συμπαρασταθούν στην οικογένεια φέρνουν λουλούδια. Συνήθως δεν χρησιμοποιείται ειδικό φέρετρο, παρά ένα είδος φορείου για τη μεταφορά του νεκρού στο νεκροταφείο, αν και στο αστικό περιβάλλον της Ξάνθης οι Πομάκοι άρχισαν, την τελευταία δεκαετία, να χρησιμοποιούν σποραδικά και φέρετρα.

Το σώμα του νεκρού τυλίγεται γυμνό με ένα μονοκόμματο κομμάτι υφάσματος, κόβεται από τον Χότζα, τυλίγεται και ράβεται μέσα του. Οι άνδρες που συμμετέχουν στην κηδεία, ιδίως αν την προηγούμενη μέρα κοιμήθηκαν με την γυναίκα τους, πρέπει πριν την τελετή έχουν πλυθεί, όπως άλλωστε πλένονται και μετά την επιστροφή από το νεκροταφείο, σε μία ολοφάνερα συμβολική προσπάθεια να απομακρύνουν το μίασμα του θανάτου, και ειδικότερα του νεκρού σώματος, από πάνω τους.

Θεωρούν μάλιστα ότι οι γυναίκες είναι, σε σύγκριση με τους άνδρες, περισσότερο αμαρτωλές, γι’ αυτό και τον τάφο τους τον σκάβουν πιο βαθύ, ώστε έτσι να επιτευχθεί η μεταθανάτια εξιλέωση από τις αμαρτίες τους. Επίσης πιστεύουν ότι οι παντρεμένες γυναίκες μπορούν ευκολότερα να αγιάσουν μετά τον θάνατο, απ’ ό,τι οι ανύπαντρες ή οι άνδρες.

Πριν την ταφή ο νεκρός εναποτίθεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο έξω από το τζάμι, ενώ ο χότζας και όσοι ακολουθούν την κηδεία μπαίνουν μέσα και προσεύχονται. Κατόπιν ο χότζας ρώτα τρεις φορές όλους τους παριστάμενους αν είχαν παράπονα από τον νεκρό, ώστε να δοθεί η ευκαιρία να τον συγχωρήσουν οι συγχωριανοί του για τυχόν διαφορές που είχαν, όσο ζούσε.

Επίσης, για τον ίδιο σκοπό, ρώτα αν ήταν εν ζωή καλός άνθρωπος. Με τον τρόπο αυτό επανέρχεται η ενότητα της κοινωνίας, που μπορεί να έχει διασαλευθεί από προσωπικές διαφορές και αντιπαραθέσεις.

Την ταφή, ο νεκρός τοποθετείται στον τάφο χωρίς φέρετρο, πάνω του βάζουν ψάθες, και κατόπιν ρίχνουν χώμα. Κατόπιν η οικογένεια του νεκρού προσφέρει στους συγγενείς και τους στενούς φίλους πιλάφι με κρέας και γιαούρτι. Σαράντα μέρες μετά τον θάνατο το τραπέζι επαναλαμβάνεται με πίτα, που παρασκευάζουν από κοινού όλες οι γυναίκες της οικογένειας, ενώ μοιράζουν τα ρούχα του νεκρού σε φίλους ή σε φτωχούς∙ ως ένα είδος μνημόσυνου.

Επί 10 μέρες μετά την ταφή η ποιητική του νεκρού διαβάζουν καθημερινά αποσπάσματα από το Κοράνι στο σπίτι του. Ορισμένοι συνηθίζουν να προσφέρουν γλυκά (συνήθως λουκούμια ή σοκολατένια παρασκευάσματα) στον κόσμο αμέσως μετά την ταφή, στο χώρο του νεκροταφείου, ή στο αμέσως επόμενο Ραμαζάνι, στην μνήμη του νεκρού.

 

Πηγή: Το βιβλίο του κυρίου Μ. Γ. Βαρβούνη «Παραδοσιακός Πολιτισμός των Πομάκων της Θράκης», από τις εκδόσεις «Οδυσσέας».