Το 1ο σχολείο στην πόλη του Μοναστηρίου ήταν ελληνικό.

 

 

ΤΟ ΠΡΩΤΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΤΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ

[Απάντηση στις διάφορες ψευδολογίες και ψευδογηγενείς.]

 

Η αρχή της επιδόσεως των χριστιανών εις τα γράμματα και εις την παιδείαν χρονολογείται από του έτους 1830. Τότε ιδρύθη το πρώτον και μοναδικόν σχολείον με διδάσκαλον κάποιον Ν. Βαρνάβαν ονομαζόμενον.

Η σχολή αύτη απετελείτο από οκτώ τάξεις, ήτοι πέντε του Δημοτικού Σχολείου και τρεις του Ελληνικού.

Συνετηρείτο από τας εισπράξεις της Εκκλησίας και μερικάς συνδρομάς των πολιτών.

Το διδασκαλικόν προσωπικόν του απετελείτο από μόνον τον Βαρνάβαν με ένα περιωρισμένης μορφώσεως ιερέα βοηθόν, διδάσκοντα την εκκλησιαστικήν ακολουθίαν δια να προπαρασκευασθώσι αναγνώσται, κανονάρχαι ψαλτών και ιερείς. Ο ίδιος όμως ο Βαρνάβας, άγνωστον που παιδευθείς, εκέκτητο ευρείαν μόρφωσιν εις τε τα ελληνικά γράμματα και την ελληνικήν εν γένει φιλολογίαν∙ ου μην αλλά και τας εγκυκλοπαιδικός γνώσεις. Αφού εδίδασκε τους πλείστους των αρχαίων συγγραφέων εις τας μεγαλειτέρας τάξεις, εις δε την τελευταίαν και τον Σοφοκλήν και τον Αισχύλον. Εις τα Μαθηματικά η διδασκαλία επροχωρούσε μέχρι της Άλγεβρας.

Μαθηταί εφοίτων εις ολόκληρον το σχολείον 25-30 μόνον, διότι εκείνην την εποχήν εθεωρείτο μεγάλη πολυτέλεια δι’ ένα γονέα να στείλη τα τέκνα του εις το σχολείον αντί να τα εκμάθη καμμιά βιοποριστική τέχνη.

Αι ώραι της διδασκαλίας ήσαν απροσδιόριστοι. Ως επί το πλείστον ήρχιζαν με την ανατολήν του ήλιου και ετελείωναν με την δύσιν.

Εννοείται ότι η διδασκαλία ήτον υφ’ όλας τας επόψεις πατριωτική, αφού η ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως ήτο εις την ημερησίαν διάταξιν, άσματα δε εδιδάσκοντο ως επί το πλείστον ηρωϊκά και θούρια, του Ρήγα Φερραίου, Σολομού και άλλων. Δεν έλειπε δε και το μάθημα της Γυμναστικής. Εν γένει, ολίγοι ήσαν οι μαθηταί, αλλά μετά παραδειγματικής ζέσεως παρηκολούθουν τα διάφορα μαθήματα, εμπνεόμενοι φυσικά εις τούτο από τον απαράμιλλον ζήλον, ον καθ’ όλην την διάρκειαν της διδασκαλίας επεδείκνυεν ο διδάσκαλός των. Έλεγχος εκ μέρους των τουρκικών αρχών δεν εγίνετο τότε, ως κατά τα τελευταία έτη, δια τούτο η διδασκαλία οιουδήποτε μαθήματος ήτο ελεύθερα.

Μαθηταί παρακολουθήσαντες όλας τας οκτώ τάξεις και ευδοκίμως αποφοιτήσαντες υπήρξαν οι εξής: Σπάσης Παπαναούμ, Κων/τίνος Παπαναούμ, Κων/τίνος Γεώρσης, Ναούμ Νάκας, Γεώργιος Παπακοσμάς, Κων/τίνος Κτενάς, Αναστ. Τζέρρος, Χαράλαμπος Τριανταφυλλίδης, Στέφανος Τζέρρος, Γεώργιος Τσάλλης, Ναούμ Νικαρούσης, Ανστ. Πίσχας και Αθανάσιος Ανέστη.

Εκ τούτων οι μεν οκτώ πρώτοι εχρησιμοποιήθησαν υπό της κοινότητος μετά τον θάνατον του Βαρνάβα ως διδάσκαλοι καταρτίσαντες ο μεν Γ. Παπακοσμάς με βοηθόν τον X. Τριανταφυλλίδην το Κεντρικόν Δημοτικόν Σχολείον, οι Κ. Γεώρσης, Ν. Νάκας, και Α. Τζέρρος το Ελληνικόν Σχολείον, οι Σπάσης και Κων/τίνος Παπαναούμ το Β’ Δημοτικόν Σχολείον, εις την συνοικίαν Μεσχάρ Μαχαλά, και ό Κ. Κτένας το Γ’ Δημοτ. Σχολείον εις Αρναούτ Μαχαλά. Ο δε Στέφανος Τζέρρος προεχειρίσθη εις αρχιδιάκονον του Μητροπολίτου Πελαγωνείας, και ως τοιούτος επί 40 έτη ευδοκίμως εξυπηρέτησεν εκκλησίαν και πατρίδα.

Οι τέσσαρες άλλοι, καθό πλουσιόπαιδα, επεδόθησαν εις το εμπόριον∙ εχρημάτισαν όμως επί δεκάδας ετών έφοροι των Σχολείων και επίτροποι της Εκκλησίας, φροντίζοντες δια την εξοικονόμησιν των αναγκαίων προς συντήρησιν των σχολείων πόρων και την πληρωμήν των μισθοδοσιών των διδασκάλων.

Αύτη είνε η αρχή της εκπαιδευτικής κινήσεως του Μοναστηριού, η οποία εγιγαντώθη βραδύτερον, ως θα ίδωμεν, κατόπιν της εισχωρήσεως των προπαγανδών.

 

Πηγή: Το βιβλίο του Παντελή Γ. Τσαλλη, «Το Δοξασμένο Μοναστήρι – Ήτοι Ιστορία της Πατριωτικής Δράσεως της πόλεως Μοναστηρίου και των Περιχώρων από του έτους 1830 μέχρι του 1908». Εκδόθηκε στην Θεσσαλονίκη το έτος 1932.