ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΣΤΟΥΣ ΠΟΜΑΚΟΥΣ

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΣΤΟΥΣ ΠΟΜΑΚΟΥΣ

 

Η αστική ομογενοποίηση παρατηρείται και στα έθιμα του γάμου, τα οποία στις εκτός Ξάνθης πομακικές περιοχές διατηρούν ορισμένες αρχαϊκές μορφές, ενώ στην πόλη τείνουν να μιμηθούν μορφές του χριστιανικού γάμου∙ εκτός φυσικά από την θρησκευτική τελετουργία.

Το φαινόμενο αυτό ίσως πρέπει να συσχετιστεί με τη γενικότερη εξομοίωση και τυποποίηση των γαμήλιων εθίμων μέσα στο αστικό περιβάλλον, που παρατηρείται σε διάφορες ελληνικές περιοχές. 

Η απουσία θρησκευτικής τελετουργίας στο ισλάμ αφήνει χώρο για την ανάπτυξη λαϊκών εθιμικών πρακτικών, οι οποίες και προσδιορίζουν τον γάμο τους Πομάκους. Το βράδυ του Σαββάτου, για παράδειγμα, γίνεται γλέντι στο σπίτι της νύφης, ενώ το βράδυ της Κυριακής, που είναι συνήθως η ημέρα του γάμου, γίνονται γλέντια και στο σπίτι της νύφης και σε εκείνο του γαμπρού.

Το εθιμικά καθορισμένο τελετουργικό του γάμου συνίσταται στην παράδοση της νύφης τον γαμπρό, το μεσημέρι της Κυριακής, ο οποίος την παίρνει συνοδευόμενος από τους συγγενείς και τους φίλους του, και μετά από σύντομο γλέντι στην αυλή του σπιτιού της, την οδηγεί στο σπίτι του, όπου και θα εγκατασταθεί το καινούργιο ζευγάρι. Η εγκατάσταση είναι συνήθως ανδροπατροτοπική και σπανιότερα νεοανδροτοπική.

Στην Ξάνθη πάλι, το μεσημέρι της Κυριακής, μετά το καθιερωμένο γλέντι του Σαββάτου, η νύφη πάει στο κομμωτήριο και κατόπιν μαζί με το γαμπρό μεταβαίνουν στο κέντρο διασκέδασης, όπου θα γιορτάσουν τον γάμο τους, με τους φίλους και τους συγγενείς.

 

(Τα πριν τον γάμο)

Κοινή όμως συνισταμένη των γαμήλιων τελετών, στο χωριό ή την πόλη, παραμένει η σύνταξη του γαμήλιου συμβολαίου, μία εβδομάδα πριν τον γάμο, από τον χότζα με την παρουσία του γαμπρού, της νύφης, φίλων–μαρτύρων από κάθε πλευρά, όπου καθορίζονται και οι γαμήλιες παροχές των δύο οικογενειών, συνήθως σπίτι, χωράφια, ζώα ή κοσμήματα.

Οι ίδιοι Πομάκοι παραδέχονται ότι δεν είναι πλέον απαράβατος όρος η παρθενία της νύφης, κατ' αντιστοιχία με την ανάλογη ελευθερία του απολαμβάνει και ο γαμπρός. Υποστηρίζουν όμως ότι είναι καλό ο γάμος να γίνεται σε μικρή ηλικία, και παραδέχονται ότι πρέπει να γνωρίζονται οι νέοι μεταξύ τους, πριν το γάμο και να συζητούν.

Στα Πομακοχώρια, καθώς η παρουσία της γυναίκας στο καφενείο θεωρείται αδιανόητη, η συνάντηση γίνεται το απόγευμα, στο δρόμο έξω από τα σπίτια, όπου οι νέοι κυκλοφορούν σε παρέες. Στην Ξάνθη υπάρχει βεβαίως η λύση της καφετέριας, που μπορεί να φιλοξενήσει και τα δύο σπίτια.

 

(προξενιό)

Στα χωριά, μετά την συνάντηση των νέων, η όλη διαδικασία της αλληλοπροσέγγισης των δύο οικογενειών ακολουθεί έναν εθιμικά καθορισμένο δρόμο, καθώς γίνεται προσέγγιση διερευνητικού χαρακτήρα από κάποιον κοινό γνωστό και των δύο, κατά την οποία η απάντηση του πατέρα της νύφης «δεν τελειώνει» ισοδυναμεί με άρνηση, ενώ η απάντηση «να φτιάξω έναν πιούμε έναν καφέ» ισοδυναμεί με καταρχήν αποδοχή.

Στην συνέχεια ανταλλάσσονται ως δώρα μαντήλια ή είδη ρουχισμού και ακολουθεί επίσκεψη της οικογένειας του γαμπρού στο σπίτι της νύφης, που ισοδυναμεί με τη σύναψη ενός κατά κανόνα σύντομου αρραβώνα, στην διάρκεια του οποίου ρυθμίζονται οι λεπτομέρειες του γάμου και επιτρέπεται, πλέον, η ελευθεροκοινωνία των μνηστευμένων.

Η σύνταξη και υπογραφή του γαμήλιου συμβολαίου, όπου προβλέπεται μέχρι και αποζημίωση σε περίπτωση αναίτιας αποπομπής της από τον γαμπρό, θεωρείται ως ουσιαστική επισημοποίηση του γάμου, μετά την οποία το ζευγάρι μπορεί να συγκατοικεί ή να έχει ερωτικές σχέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η τελετή του γάμου θα ολοκληρωθεί σε μικρό χρονικό διάστημα, συνήθως μέσα σε μία εβδομάδα.

Με τον καιρό έχει ατονήσει και η επίσκεψη της οικογένειας του γαμπρού στο σπίτι της νύφης το βράδυ του Σαββάτου πριν το γάμο, κατά την οποία η πεθερά έβαζε κινά στα χέρια της νύφης∙ ένα έθιμο συνδεδεμένο με τις τελετές του γάμου όχι μόνο στους μουσουλμάνους αλλά και στους χριστιανούς της Θράκης.

 

 

Πηγή: Το βιβλίο του κυρίου Μ. Γ. Βαρβούνη «Παραδοσιακός Πολιτισμός των Πομάκων της Θράκης», από τις εκδόσεις «Οδυσσέας».