Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1ου ΣΩΜΑΤΟΣ ΟΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΑΛΑΓΓΑΣ

 

Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΟΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΑΛΑΓΓΑΣ 

ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ

    Οροφυλακή. Κατά την περίοδο 1838 - 1854 οργανώθηκε ένα είδος Ελαφρού Πεζικού με το όνομα «Οροφυλακή», από τη λεγόμενη «Εθνοφυλακή» που είχε οργανωθεί το 1836 (βλέπε παράγραφο 102). Με το ΒΔ 458 της 1ης Φεβρουαρίου 1838, οργανώθηκαν οκτώ Ελαφρά Τάγματα Οροφυλακής και κατανεμήθηκαν σε τρία Σώματα Οροφυλακής· το Σώμα Φθιώτιδας με το 1ο, 2ο και 3ο Τάγμα, το Σώμα Ευρυτανίας με το 4ο, 5ο και 6ο Τάγμα και το Σώμα Ακαρνανίας με το 7ο και 8ο Τάγμα. Σκοπός της Οροφυλακής, όπως και της Εθνοφυλακής, ήταν η ασφάλεια των βόρειων συνόρων από εισβολές «ληστών και πολεμίων».

Η δύναμη του Αρχηγείου κάθε Σώματος ήταν 6 άνδρες (διοικητής και επιτελείο). Το κάθε Τάγμα είχε διοίκηση, επιτελείο και 4 Λόχους με συνολική δύναμη ειρηνικής περιόδου 16 αξιωματικούς και 229 οπλίτες και πολεμικής περιόδου 16 αξιωματικούς και 437 οπλίτες. Η επάνδρωση των Μονάδων Οροφυλακής γινόταν με κατάταξη εθελοντών ηλικίας μέχρι 25 ετών και η θητεία ήταν διετής.

Το 1845, με ΒΑ διαλύθηκαν τα Αρχηγεία Οροφυλακής και τα 8 Τάγματα έμειναν «Αυθύπαρκτα» (Ανεξάρτητα) μέχρι το 1852· οπότε με νέο ΒΑ τα Ανεξάρτητα Τάγματα Οροφυλακής μετασχηματίστηκαν σε τέσσερα Συντάγματα των δύο ταγμάτων το καθένα με παράλληλη τροποποίηση της δύναμης κάθε Τάγματος σε 16 αξιωματικούς και 284 οπλίτες. Τέλος, το 1854 τα Τάγματα Οροφυλακής διαλύθηκαν και συγχωνεύτηκαν βαθμηδόν με τα Τάγματα Ακροβολιστών (βλέπε παράγραφο 109), ενώ από τους πλεονάζοντες άνδρες σχηματίστηκε επικουρική Χωροφυλακή.

Φαλαγγα. Το 1833, δημοσιεύθηκε διάταγμα για τη σύσταση επιτροπής, η οποία θα εξέταζε τις υπηρεσίες που είχαν προσφέρει στη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας οι αξιωματικοί των σωμάτων που είχαν διαλυθεί. Η επιτροπή αυτή συνέταξε μητρώο με τα ονόματα των πρώην οπλαρχηγών που είχαν πολεμήσει έντιμα· και με αδιάκοπη καρτέρια και οι οποίοι για το λόγο αυτό αναγνωρίστηκαν ως αξιωματικοί και τους κατέταξε σε επτά τάξεις. Οι αξιωματικοί των δύο πρώτων τάξεων τοποθετήθηκαν σε στρατιωτικές και πολιτικές θέσεις. Το Σεπτέμβριο του 1835, ιδρύθηκε με μια σειρά ΒΑ τιμητικό Σώμα, η Φάλαγγα, στην οποία κατατάχθηκαν οι αξιωματικοί των πέντε υπόλοιπων τάξεων (3ης έως 7ης), οι οποίοι πήραν αντίστοιχα τους βαθμούς του αντισυνταγματάρχη, ταγματάρχη, λοχαγού, υπολοχαγού και ανθυπολοχαγού.

Ο Οργανισμός της Φάλαγγας ήταν σε γενικές γραμμές ο παρακάτω:

Η Φάλαγγα ήταν οργανωμένη σε Τετραρχίες, ο αριθμός των οποίων ήταν μεταβλητός. Κάθε Τετραρχία είχε 1 λοχαγό, 1 αξιωματικό α’ τάξης, 1 αξιωματικό β’ τάξης, 1 σημαιοφόρο, 1 επιλοχία, 1 σαλπιγκτή και 54 φαλαγγίτες, στους οποίους περιλαμβάνονταν και οι δεκανείς. Ως προς τους βαθμούς που μνημονεύθηκαν προηγουμένως, οι λοχαγοί είχαν «βαθμόν και αξίαν» συνταγματάρχη, οι αξιωματικοί α’ τάξης αντισυνταγματάρχη, οι αξιωματικοί β’ τάξης ταγματάρχη, οι σημαιοφόροι και επιλοχίες λοχαγού, οι δεκανείς υπολοχαγού και οι φαλαγγίτες ανθυπολοχαγού.

Στολή των Φαλαγγιτών, μέχρι τον καθορισμό ομοιόμορφης στολής, καθορίστηκε η στολή που φορούσε ο καθένας στη διάρκεια του Αγώνα με προσθήκη των διακριτικών του βαθμού. Το ίδιο ίσχυε και για τον οπλισμό που για τους λοχαγούς, υπολοχαγούς, ανθυπολοχαγούς και σημαιοφόρους ορίστηκε η σπάθη και πιστόλια. Για τους υπόλοιπους επιπλέον και τυφέκιο, όταν ήταν σε υπηρεσία. Μάλιστα τονίζοταν στο διάταγμα ότι θα έφεραν εκείνα τα όπλα που χρησιμοποίησαν κατά τον Αγώνα ή όσα είχαν πάρει ως λάφυρα.

Η αρχαιότητα των λοχαγών καθοριζόταν από την ημέρα πού είχαν πολεμήσει για πρώτη φορά στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Εφόσον ορισμένοι από αυτούς είχαν αρχίσει την πολεμική τούς δράση την ίδια ημέρα, η ηλικία ήταν εκείνη που καθόριζε την αρχαιότητα.

Οι μισθοί των Φαλαγγιτών άρχιζαν από 300 δραχμές το μήνα για τους έξι αρχαιότερους λοχαγούς (250 για τους υπόλοιπους) και έφταναν τις 48 δραχμές το μήνα για τους Φαλαγγίτες. Επιπλέον, όσοι είχαν βαθμό στη Φάλαγγα από σημαιοφόρο και κάτω, έπαιρναν και 220 δράμια αλεύρι την ημέρα, όταν εκτελούσαν υπηρεσία εκτός της έδρας τους για περισσότερο από δύο ημέρες.

Η παραμονή στη Φάλαγγα ήταν «μέχρι τέλους ζωής» εφόσον το επιθυμούσε ο φαλαγγίτης. Η απόλυση από την υπηρεσία γινόταν μόνο με αίτησή του ή με απόφαση στρατοδικείου ή λόγω καταδίκης για έγκλημα του κοινού ποινικού δικαίου. Όσοι ήταν ανίκανοι για υπηρεσία κατατάσσονταν στους «πρεσβύτας» της Φάλαγγας, σε μια τετραρχία της επιλογής τους πέραν της προβλεπόμενης δύναμης. Όσοι υπερέβαιναν το 50ο έτος της ηλικίας, μπορούσαν να ζητήσουν τη μετάθεσή τους στους απομάχους.

Ο σχηματισμός της Φάλαγγας είχε σκοπό να αποκαταστήσει κατά κάποιο τρόπο τους παλιούς εκείνους αγωνιστές που έδωσαν «των υπέρ όλων αγώνα» και οι οποίοι μετά τη διάλυση των άτακτων στρατευμάτων είχαν μείνει άνεργοι. Ο μισθός που έπαιρναν όμως, ενώ γι’ αυτούς δεν αρκούσε παρά μόνο για την κάλυψη των απολύτως αναγκαίων, προκάλεσε υπερβολικά έξοδα στο δημόσιο. Για το λόγο αυτό, με ΒΔ την 1η Ιανουαρίου 1838, χορηγήθηκε γη σε όσους φαλαγγίτες ήθελαν να παραιτηθούν του μισθού τους. Συγκεκριμένα, χορηγήθηκε ένα γραμμάτιο που αντιστοιχούσε σε μία αξία ανάλογη με το μισθό που έπαιρνε ο κάθε φαλαγγίτης. Με το γραμμάτιο αυτό μπορούσε να αγοραστεί γη σε δημοπρασίες μέσα στο ποσό του γραμματίου. Ο φαλαγγίτης, αν ήθελε να αγοράσει μεγαλύτερη έκταση, μπορούσε να το κάνει πληρώνοντας ο ίδιος το επιπλέον ποσό. Όταν γινόταν οριστικά κύριος της γης, έπαιρνε ένα ποσό ίσο με τους μισθούς ενός έτους, σε 24 μηνιαίες δόσεις. 

Τη γη που αποκτούσε δεν είχε δικαίωμα να την πουλήσει κατά τα τρία πρώτα χρόνια χωρίς βασιλική άδεια, μπορούσε όμως να την αποθηκεύσει. Όσοι φαλαγγίτες αγόραζαν ακαλλιέργητη γη, η οποία όμως μπορούσε να καλλιεργηθεί, απαλλάσσονταν για τρία χρόνια από το φόρο της δέκατης. Οι αξιωματικοί της Φάλαγγας που θα αποκτούσαν γη, σύμφωνα με το διάταγμα αυτό, θα διατηρούσαν τιμής ένεκεν το βαθμό τους και θα μπορούσαν να φορούν τη στολή τους, ενώ η Κυβέρνηση θα μπορούσε να τους τοποθετήσει ως αξιωματικούς της Εθνοφυλακής ή Εθνοστρατείας την οργάνωση της οποίας μελετούσε τότε.

Το μέτρο αυτό δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, επειδή οι δημοπρασίες άργησαν να γίνουν και οι περισσότεροι Φαλαγγίτες που «προικοδοτήθηκαν» (αυτός ο όρος χρησιμοποιήθηκε) είχαν ήδη καταναλώσει τους μισθούς του ενός έτους για τη συντήρηση των οικογενειών τους και όταν αγόρασαν τη γη, συχνά σε τιμές μεγαλύτερες από το ποσό που καθόριζε το διάταγμα, δεν είχαν τα μέσα να την καλλιεργήσουν. Πολλοί, επίσης, που πήραν άδεια να πουλήσουν τα γραμμάτια που τους είχαν χορηγηθεί έπεσαν θύματα εκμεταλλευτών και τα πούλησαν στη μίση αξία τους. Έτσι, σύντομα βρέθηκαν να έχουν «το όνομα του αξιωματικού αλλά πραγματικώς να είναι πένητες».

Με διάταγμα στις 20 Μαΐου 1838 , κοινοποιήθηκε πίνακας 700 περίπου οπλαρχηγών τού «υπέρ Ανεξαρτησίας Αγώνα», στους οποίους απονεμήθηκαν στρατιωτικοί βαθμοί· σύμφωνα με τις διατάξεις του «Περί Σχηματισμού Φάλαγγας» διατάγματος.

Πηγή: «Ιστορία της οργάνωσης του Ελληνικού Στρατού 1821-1954», έκδοση του ΓΕΝ, το έτος 2005.