ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΙΠΠΟΤΕΣ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΥΡΚΟΕΝΕΤΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ

 

ΟΙ ΙΠΠΟΤΑΙ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ

ΕΙΣ ΤΟΝ ΤΟΥΡΚΟΕΝΕΤΙΚΟΝ ΠΟΛΕΜΟΝ

ΠΑΝΑΓΗ Δ. ΖΟΥΒΑ

    Η πολιορκία του Χάνδακος από τους Τούρκους άρχισε την 1η Μαΐου 1648. Την 2α Ιουνίου προσβάλλεται ο προμαχώνας του Αγίου Δημητρίου. Η φρουρά του από 2.000 χριστιανούς υπό την αρχηγίαν του κόμιτος Μάρκου και του Ζακυνθίου ιππότου Γεωργίου Μανδρικάρδη, προξενεί με συχνάς εξόδους μεγάλας απωλείας εις τον εχθρόν, ο οποίος βάλλει συνεχώς κατά του φρουρίου με όλα τα μέσα. Ο αγών θα περάση πολλάς φάσεις και θα εγγράψη εις το ενεργητικόν των αγωνιζομένων σελίδας ηρωισμούˑ Τελικά όμως η υπεροχή του εχθρού εις όπλα και άνδρας θα καταλήξη εις την παράδοσιν του φρουρίου.

    Ο Χάνδαξ, που υπερασπίζεται από Ενετούς και 3.000 Έλληνας υπό την αρχηγίαν του Ζακυνθίου ιππότου Θεοδώρου Νεράτζη και του Νικολάου Ανδρίτση, ως διοικητού λόχου, και 100 μοναχούς υπό τον ηγούμενον Φιλόθεον Σιγούρον, θα γίνη —μετά την πτώσιν του προμαχώνος— ο τόπος συνεχίσεως του σκληρού αγώνος.

    Η πτώσις όμως του προμαχώνος έχει εξαγριώσει τους επτανησίους· η φωνή της Κρήτης τους καλεί:

    «Ελάτε οι Ζακυνθίνοι, Κορφιώτες κι Απαξίταις και σμίξετε προθυμενά με τους Κεφαλλονίταις αντίδικα εις τον εχθρόν, οπού πολεμά και κρίνει κι ας έχει δόξα τ' όνομα Φρατζέσκου Μοροζίνη...»

    Είναι πραγματικά συγκινητικός ο ενθουσιασμός με τον οποίον οι Επτανήσιοι έχουν αποδυθεί εις τον αγώνα· χαρακτηριστική δε είναι η πρότασις της Κοινότητος Ζακύνθου, που υπεβλήθη την 26 Ιουνίου 1650 από τους ιππότας της Ζακύνθου Σιγούρον και Γαρζώνη προς τον ηγεμόνα της Βενετίας, αναφέρουσα και τα εξής:

    «...Η Κοινότης Ζακύνθου αφθόνως θυσιάζουσα ζωήν και περιουσίαν, όχι μόνον κατά τους πολέμους του παρελθόντος, αλλά και κατά του παρόντος του Βασιλείου της Κρήτης και προσφέρουσα άνδρας και συνεχείς συνδρομάς... καίτοι πτωχή μέν προς την κατάστασιν, αλλά πλουσία εκ πάσης αρίστης και ανικήτου θελήσεως και σταθερότητος, διατάσσεται ένεκα τούτων να πωληθώσιν όλα τα αρχεία και δώσωσι τα χρήματα εις την πολιτείαν...».

    Ομοίου περιεχομένου προτάσεις απέστειλαν προς την Βενετίαν και αι Κοινότητες Κερκύρας και Κεφαλληνίας.

    Από τους Επτανησίους οι Ζακύνθιοι θα μετάσχουν εις τον αγώνα με τους ιππότας Παύλον Γαΐταν, ως κατεργοκύρην και τους αδελφούς του και συμπολίτας του, και τους Μούκιον Ρώμαν —ως αρχηγόν γαλέρας, που θα έκαμνε και χρέη ταμίου του στόλου— Παύλον Καψάν και Δημήτριον Φραγκόπουλον, ως διοικητάς λόχων.

    Εις διαφόρους ανά το Κρητικόν πέλαγος ναυμαχίας θα διακριθούν οι Ζακύνθιοι ευγενείς Δημήτριος Μοντσενίγος, Παύλος Καψάς και οι Σταμάτιος Μινώτος και ο υιός του Βικέντιος.

    Εν τω μεταξύ γεγονότα πολλά συμβαίνουν στάς ελληνικάς θάλασσας: ένας άλλος ιππότης από την Ζάκυνθον, ο Αντώνιος Μαρμοράς θα αποκρούσει τους τούρκους που προσπαθήσαν να καταλάβουν το ιχθυοτροφείον, όταν ξεσηκώθησαν οι τούρκοι της Ηπείρου και εξώρμησαν κατά του Βουθρωτού.

    Εις την Νάξον καταναυμαχείται ο τουρκικός στόλος από τους Ενετούς· στη Λέρο, στην Κω, στη Σκύρο, στη Μονεμβασία, έξω από τ' Ανάπλι, στην Εύβοια, στη Δήλο, έξω από Δαρδανέλλια, όπου ναυμαχεί κι ο Ζακύνθιος Κόμης Λάζαρος Μοντσενίγος, παντού εις όλα τα σημεία του Βενετοκρατουμένου ελληνικού χώρου γίνονται ναυμαχίαι καταστρεπτικαί:

    «Ώ Βενετιά πλουσιώτατη κι' όμορφα στολισμένη πού βρίσκεσαι στους βασιλείς περίσσα ζηλεμένη, ένδεκα χρόνους φαίνεται δύναμι η δική σου και πολεμάς μ' ένα θεριό μόνια και μοναχή σου...»

    Ο αγών συνεχίζεται με κεντρικόν πάντα ενδιαφέρον το νησί της Κρήτης και με συμμετοχήν των Μανιατών.

    Η αντίστασις του Χάνδακος, που χαρακτηρίζεται ως ένα από τα ηρωικώτερα κατορθώματα της παγκοσμίου πολεμικής ιστορίας δεν θα εμπορέση να διαρκέση περισσότερο από 25 χρόνια· ο Μοροζίνης δέχεται να παραδώση το Κάστρο, αφού προηγουμένως εξασφαλίζει τα γυναικόπαιδα εις την Δίαν.

    Οι Ζακύνθιοι έδειξαν και εκεί τα αισθήματα που κυριαρχούν εις την ψυχήν κάθε υπερηφάνου λαού.

    Την 27 Σεπτεμβρίου 1669 υπογράφεται η συνθήκη παραδόσεως, και από την 4 Οκτωβρίου την σημαίαν του Αγίου Μάρκου αντικαθιστά η ημισέληνος.

    «Ο θέλων να παρακολουθήση τας τραγικάς περιπετείας του αγώνος της νήσου και ιδία του Χάνδακος —γράφει ο Ξανθουδίδης— ας ανατρέξη εις τον «Κρητικόν πόλεμον» του Μπουνιαλή. Εκεί θα αισθανθή μέχρι των μυχαιτάτων της καρδίας του την αγωνιώδη πάλην και θα αναγνώση τον τελευταίον αποχαιρετιστήριον θρήνον του τουρκεμένου κάστρου και θα ιδή εκφραζομένην την μακρυνήν ελπίδα της εκδικήσεως και της απελευθερώσεωςˑ ήτις επέπρωτο να έλθη μόνον μετά 250 έτη μαρτυρίων».

    «Όφου, και νάτο μπορετό να ξανακαινουργιώσω η λουμπαρδιαίς στού λόγου μου κ' εις τά τειχιά να δώσω. Ντεμέτσοι και Κουρπήνδες, Κορνάροι και Φαλιέροι, Οι Μπαρμπαρίγοι άς έρθουνε, Ντάλτολοι και Βενιέροι, Μουδάτσοι, Φοσκαρήνηδες, Φραδελομποί, Σανούτσοι, Τσάνηδες και Σαγρέδηδες, ας μαζωχτούνε τούτοι νά διηγηθούν τά βάσανα τής Κρήτης να τά γράφου... και τά χωριά οπού 'χανε καί έχάσανε νά κλάψου... ...αντίς καμπάνες χουγιατά, κι αντίς ναούς ντιβάνια, κι αντίς για σκιάδια των Φραγκών μού βάλαν τούλου- [πάνια...

Πηγή: Το κείμενο λήφθηκε από την έντυπη έκδοση “ΚΡΗΤΗ, Αφιέρωμα επιθεωρήσεως ΗΩΣ”, περίοδος τρίτη, έτος 7ο, αριθμ. 76-85. Έτος εκδόσεως ήταν τοπ 1964.