Η ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΒΑΤΩΝ ΘΡΑΚΗΣ - ΑΡΧΙΓΕΝΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ

 

Σχολή Επιβατών - Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια

    Εις τους Επιβάτας της Ανατολικής Θράκης, όπου διά την στοιχειώδη πνευματικήν καλλιέργειαν των κατοίκων των ελειτούργει, κατά την διάρκειαν της τουρκοκρατίας, κατώτερον Ελληνικόν Σχολείον, ιδρύθη κατά τον 18ον αιώνα, τη μερίμνη του Μητροπολίτου Σηλυβρίας Καλλινίκου, η Σχολή Επιβατών, τα έξοδα λειτουργίας της οποίας εκαλύπτοντο διά των εσόδων τριών Ιερών Ναών της πόλεως και δι' επιχορηγήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η παλαιά αυτή Σχολή των Επιβατών, της οποίας η πνευματική και εθνική προσφορά προς τους υπόδουλους Έλληνας της περιοχής αυτής υπήρξε λίαν αξιόλογος, κατεστράφη εκ πυρκαϊάς το 1861 και το 1866 ανηγέρθη νέα Σχολή διά δωρεάς του καταγομένου εκ των Επιβατών λογίου Ιατρού και Εθνικού Ευεργέτου Σαράντη Αρχιγένηˑ η οποία ελειτούργησεν επί ήμισυ περίπου αιώνα με την επωνυμίαν Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια.

    Ο Σαράντης Αρχιγένης, διακεκριμένος λόγιος, Ιατρός του Σουλτάνου και Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής της Κωνσταντινουπόλεως, μιμούμενος το παράδειγμα των μεγάλων Ευεργετών του Έθνους και συναισθανόμενος το χρέος του προς την υπόδουλον τότε Πατρίδα μας, διέθεσε σχεδόν ολόκληρον την περιουσίαν του διά την ίδρυσιν και λειτουργίαν εις την γενέτειράν του, εις τους Επιβάτας, των Αρχιγενείων Εκπαιδευτηρίων, εις τα οποία οι μαθηταί και αι μαθήτριαι παρηκολούθουν μαθήματα και των τριών βαθμίδων, ήτοι κατωτέρου Ελληνικού Σχολείου, Γυμνασίου και Διδασκαλείου, υπήρχε δε και Νηπιαγωγείον διά 300 περίπου νήπια.

    Η προσφορά των Αρχιγενείων Εκπαιδευτηρίων υπήρξε μεγίστη και, ως εκ τούτου, συγκαταλέγονται αυτά μεταξύ των ιστορικών Σχολών του υποδούλου Έθνους μας, διότι απεφοίτησαν εξ αυτών εκατοντάδες διακεκριμένοι λόγιοι και χιλιάδες διδάσκαλοι και διδασκάλισσαι, οι οποίοι εκάλυψαν τας εκπαιδευτικάς ανάγκας διά την μόρφωσιν των Ελληνοπαίδων εις όλας τας περιοχάς της οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήτοι εις την Θράκην, εις την Μικράν Ασίαν, εις τον Πόντον, εις την Ρουμανίαν, εις τας νήσους του Αιγαίου, εις την Κύπρον και εις την Αίγυπτον, όπου μετέδωσαν εις τον υπόδουλον ακόμη τότε Ελληνισμόν τα φώτα της Ελληνικής παιδείας και τον προετοίμασαν ψυχικώς διά τον αγώνα του διά την αποτίναξιν του τουρκικού ζυγού και την Εθνικήν του αποκατάστασιν.

    Τα Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια, τα οποία ως τηλαυγής πνευματικός φάρος προσέφεραν τα φώτα των εις τον υπόδουλον Ελληνισμόν επί έξι περίπου δεκαετίαςˑ είχον τελικώς την θλιβεράν μοίραν της Ανατολικής Θράκης, η οποία, απελευθερωθείσα υπό του Ελληνικού στρατού το 1920, παρεχωρήθη, μετά την Μικρασιατικήν καταστροφήν, εις την Τουρκίαν, βάσει της από 24/7/1923 Συνθήκης της Λωζάνης. Ούτω και τα Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια ηκολούθησαν, ομού μετά του εκριζωθέντος Ελληνικού πληθυσμού της Ανατολικής Θράκης, την οδόν του πρόσφυγος, διά να καταλήξουν, μετά την βραχύχρονιον φιλοξενίαν των εις την Παλαιάν Ορεστιάδα και εις την Αδριανούπολιν, όπου συγχωνεύθησαν μετά του Ζαππείου Αδριανουπόλεως, εις την Αλεξανδρούπολιν, όπου ελειτούργησαν αρχικώς ως εξατάξιον Διδασκαλείον και βραδύτερον συγχωνεύθησαν μετά των εκδιωχθέντων υπό των Βουλγάρων και εγκατασταθέντων εις την πόλιν αυτήν Ζαριφείων Διδασκαλείων Φιλιππουπόλεως και συνέχισαν την λειτουργίαν των ως Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρούπολης, κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα.

Πηγή: Το μνημειώδες έργο του Απόστολου Π. Ευθυμιάδη, “Η Συμβολή της Θράκης εις τους Απελευθερωτικούς Αγώνας του Έθνους (από το 1361 μέχρι του 1920)”, το οποίο εκδόθηκε στην Αλεξανδρούπολη το έτος 2002.