Η ΜΑΧΗ ΣΤΑ ΔΟΛΙΑΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΕΡΒΕΝΑ

 

Η ΜΑΧΗ ΣΤΑ ΔΟΛΙΑΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΕΡΒΕΝΑ

Ο Κεχαγιάς θέλησε να αντιρροπήσει την αποτυχία των Τούρκων στο Βαλτέτσι με μια ανάλογη επιτυχία . Με εισήγηση των Τούρκων του Μυστρά και της Βαρδούνιας, ιδιαίτερα του Ρουμπή, πήρε την απόφαση να προσβάλει το στρατόπεδο των Ελλήνων στα Βέρβενα.

Διαλύοντας αυτό, θα προχωρούσε στο Μυστρά και θα εισέβαλε στη Μάνη και τη Μεσσηνία· οπότε θα ανάγκαζε τους Μανιάτες να εγκαταλείψουν την πολιορκία της Τριπολιτσάς και να γυρίσουν στα χωριά τους για να προστατεύσουν τις οικογένειές τους. Σε περίπτωση αποτυχίας θα επέστρεφε στην Κόρινθο και από εκεί θα προσέβαλε τους Δερβενοχωρίτες στα Μεγάλα Δερβένια, για να διευκολύνει την κάθοδο στην Πελοπόννησο του Κιοσέ Μεχμέτ· ώστε από κοινού να αντιμετωπίσουν τους επαναστάτες. Στο τουρκικό στρατόπεδο δεν υπήρχε ομόνοια. Όπως σημειώθηκε οι Αλβανοί έλεγαν να πολεμούν οι Τούρκοι, που είχαν εκεί τις οικογένειές τους και οι Τούρκοι ισχυρίζονταν ότι έπρεπε να πηγαίνουν οι Αλβανοί μπροστά που ήταν μισθοφόροι.

Η επαρχία Κυνουρίας, στην οποία υπάγονται τα Βέρβενα, ήταν γενικά απαλλαγμένη από την παρουσία Τούρκων κατοίκων και οι Έλληνες μπορούσαν εκεί άφοβα να εκδηλώσουν τις επαναστατικές τους προθέσεις. Στις 24 Μαρτίου έγραψαν στους Υδραίους και Σπετσιώτες, ότι από τη στιγμή που προδόθηκε το μυστήριο της Φιλικής Εταιρείας στους Τούρκους, δεν είχαν άλλη διέξοδο από την επανάσταση. Στις 25 Μαρτίου άρχισε η συγκέντρωση Αγιοπετριτών και γενικότερα ενόπλων Αρκάδων και Λακώνων υπό τον επίσκοπο Βρεσθένης Θεοδώρητο, τον επίσκοπο Μαλτσίνης Ιωακείμ, τον Αναγνώστη Κοντάκη, τον Παναγιώτη Ζαφειρόπουλο, τον Παναγιώτη Κρεββατά, τους Γιατράκους κ.ά.

Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, στις 5 Μαΐου με πρόταση του επισκόπου Βρεσθένης Θεοδωρήτου, ο Παναγιώτης Γιατράκος ανέλαβε την αρχηγία του στρατοπέδου των Βερβένων ως αρχιστράτηγος και στη διευθυντική επιτροπή διορίστηκαν ο Κωνστατίνος Μαυρομιχάλης, ο Βρεσθένης Θεοδώρητος και ο Νικόλαος Δεληγιάννης.

Στις 18 Μαΐου 1821 στα Βέρβενα υπήρχε ελληνικό στρατόπεδο με 2.500-3.000 μαχητές. Γενικός αρχηγός ήταν ο Παναγιώτης Γιατράκος με Λακεδαιμόνιους, άλλοι αρχηγοί ήταν ο Αντώνης Μαυρομιχάλης με Μανιάτες, ο Αναγνώστης Κοντάκης και ο Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος με Αγιοπετρίτες, ο Αρχιμανδρίτης Ιερόθεος με Τριπολιτσιώτες κ.ά.

Τη νύχτα της 17 προς 18 Μαΐου ξεκίνησε ο Κεχαγιάς με περίπου 6.000 πεζούς και ιππείς και δύο πυροβόλα, για να διαλύσει το στρατόπεδο των Βερβένων και να προχωρήσει προς το Μυστρά. Αυτό που δεν κατόρθωσε στο Βαλτέτσι, προσπάθησε να το πετύχει στα Βέρβενα. Προχώρησε μέχρι το χωριό Ρίζες και εκεί διαίρεσε το στρατό του σε τρεις κολώνες. Η βόρεια βάδισε από το δρόμο του Κούβλι στους λόφους Δραγούνι, για να χτυπήσει από τα νώτα (ανατολικά) τα Βέρβενα. Η δεύτερη προχώρησε προς τα Δολιανά και η νότια προς τα Βέρβενα.

Στα Δολιανά είχε διανυκτερεύσει ο Νικήτας Σταματελλόπουλος και ο Αντώνης Κουμουστιώτης με 120 στρατιώτες. Τους είχε στείλει ο Θ. Κολοκοτρώνης για να ενισχύσουν την πολιορκία του Ναυπλίου. Τις πρωινές ώρες ξεκίνησαν να πάνε στα Βέρβενα να παραλάβουν μικρή δύναμη στρατιωτών και να κατευθυνθούν στο Άργος. Στο δρόμο όμως άκουσαν ότι έρχονται Τούρκοι και γύρισαν πίσω και μαζί με κατοίκους των Δολιανών οχυρώθηκαν σε σπίτια του χωριού. Συνολικά ήταν περίπου 300 μαχητές.

Η βορινή κολώνα των Τούρκων προσπέρασε τα Δολιανά και έφθασε στους λόφους Δραγούνι, που βρίσκονται ανατολικότερα. Διέλυσε τους ολιγάριθμους Έλληνες που ήταν εκεί και έφθασε στα Βέρβενα από ανατολικά. Ύψωσε τουρκική σημαία σε σπίτι που βρισκόταν στο ψηλότερο μέρος του χωριού και είχε από κάτω τα σπίτια στα οποία ήταν οχυρωμένοι οι Έλληνες και η παρουσία της τουρκικής σημαίας είχε δυσμενή επίδραση στο ηθικό των αμυνομένων. Αναφέρεται ότι υπήρχε συνήθεια τόσο στους Έλληνες, όσο και στους Τούρκους, όπου υψωνόταν η σημαία εκεί να συγκεντρώνονται οι στρατιώτες, οπότε οι υπερασπιστές των Βερβένων θα βρίσκονταν μεταξύ δύο πυρών.

Η μεσαία κολώνα, που είχε αρχηγό τον Κεχαγιά, βάδισε εναντίον των Δολιανών. Εκεί βρήκε αντίσταση από το Νικηταρά και τους συμπολεμιστές του. Οι Τούρκοι χρησιμοποίησαν και κανόνι, μια δε οβίδα κατέστρεψε την πόρτα ενός πυργόσπιτου προκειμένου να εισέλθουν από εκεί οι επιτιθέμενοι. Όμως η πόρτα ήταν χτισμένη από μέσα και δεν μπόρεσαν να μπουν για να καταλάβουν το κτίριο. Ο Ιω. Φιλήμων γράφει σχετικά: «…Η προσβολή κατά των Δολιανών ήρξατο ευθύς, και οι υπό τον Νικήταν αντέκρουον άφοβοι, μιμούμενοι τους εν Βαλτετσίω και το παράδειγμα αρχηγού γενναίου. Ου μόνον δ’ εβλάπτετο επαισθητώς το πεζικόν τού εχθρού, ως εκτεθειμένον υπό το στερεόν και αδιάκοπτον πυρ των εν ταις οικίαις κεκλεισμένων, αλλά και των τηλεβόλων η χρήσις, μετρία κατ’ αρχάς, αδύνατος επί τέλους κατέστη ένεκα της θέσεως, ευκόλως θανατουμένων των τηλεβολιστών…».

Η νότια κολώνα του Τουρκικού στρατού κετευθύνθηκε στα Βέρβενα. Πριν από το χωριό στις θέσεις Χολεβά και Κοσσυφόρευμα συνάντησαν τους υπερασπιστές των Βερβένων οι οποίοι, στο άκουσμα της μάχη στα Δολιανά, είχαν ξεκινήσει να πάνε για βοήθεια. Οι θέσεις που βρίσκονταν ήταν ανηφορικές και κακοτράχαλες, ώστε δεν μπορούσε να εφορμήσει το ιππικό και αυτό διευκόλυνε τους Έλληνες, άλλοι να οχυρωθούν εκεί και άλλοι να επιστρέψουν ασφαλείς στα Βέρβενα για να οχυρωθούν στα σπίτια.

Οι Τούρκοι χτύπησαν κατά μέτωπο τους αμυνόμενους και ενισχύθηκαν από την πρώτη (τη βορινή) κολώνα η οποία, όπως αναφέρθηκε, έκανε κυκλωτική κίνηση από τους λόφους Δραγούνι. Οι Τούρκοι που είχαν καταλάβει το ανατολικό τμήμα του χωριού ύψωσαν σημαία σε υπερκείμενο σημείο των δυτικών ελληνικών αμυντικών οχυρωμάτων. Τότε δύο Μανιάτες, από τους στρατιώτες του Αντ. Μαυρομιχάλη, συρόμενοι πλησίασαν τη σημαία και πυροβολώντας σκότωσαν τον σημαιοφόρο και τσάκισαν το κοντάρι και η σημαία έπεσε. Άλλος Τούρκος μπαϊρακτάρης (σημαιοφόρος) ύψωσε στο ίδιο μέρος σημαία, αλλά τον σκότωσαν και αυτόν, τσακίζοντας και τη δεύτερη σημαία του. Αυτό για τους Τούρκους ήταν κακό σημάδι και άρχισαν να υποχωρούν. Οι Έλληνες αναθάρρησαν και τους καταδίωξαν και όταν οι διωκόμενοι Τούρκοι από τα Βέρβενα έφθασαν στα Δολιανά· παρέσυραν και τους εκεί επιτιθέμενους. Οι Τούρκοι νικημένοι και ντροπιασμένοι γύρισαν και κλείστηκαν στα τείχη της Τριπολιτσάς, περιμένοντας την κάθοδο στην Πελοπόννησο του Κιοσέ Μεχμέτ. Οι απώλειες των Τούρκων δεν είναι καθορισμένες και κυμαίνονται ανάλογα με το συγγραφέα από 70 μέχρι 300.

Η επιχείρηση των Τούρκων εναντίον των Βερβένων απέτυχε· όπως είχε αποτύχει και η προηγουμένη εναντίον του Βαλτετσίου. Οι Τούρκοι της Τριπολιτσάς δεν επιχείρησαν νέα εκστρατεία για να προσβάλλουν άλλη οχυρή θέση κατεχόμενη από Έλληνες . Η νίκη των Ελλήνων στα Βέρβενα-Δολιανά επισφράγισε τη στερέωση της επανάστασης του 1821, που είχε επιτευχθεί αρχικά στο Βαλτέτσι.

Σημείωση: Το κείμενο του Στ. Καπετανάκη συνοδεύει ένας τεράστιος αριθμός σημειώσεων και βιβλιογραφίας, τα οποία, βεβαίως, δεν μεταφέρθηκαν για ευνόητους λόγους.

Πηγή: Η ογκωδέστατη εργασία του Σταύρου Γ. Καπετανάκη, «Οι Μανιάτες στην Επανάσταση του 1821». Εκδοθήσα από το «Περιοδικόν Σύγγραμμα της Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών», στην Αθήνα, τον Δεκέμβριο του 2015.