Η ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟ 1759

 

    Το γεγονός: Σαν σήμερα το "1759, η μεγάλη και συνεχιζόμενη καταστροφή τής Θεσσαλονίκης, μέχρι την ημέρα τής Αγίας Παρασκευής. Τα 6,5 Ρίχτερ αλλά και οι μετασεισμοί που ακολούθησαν επί τρείς περίπου μήνες, κατέστρεψαν το μεγαλύτερο μέρος τής πόλεως και οδήγησαν πολλούς στον θάνατο. Μαρτυρία Ενετού πρόξενου, κάνει λόγο γιά 20 και 22 σεισμούς καθημερινά. Σαν να μην έφτανε αυτό το κακό, μία φοβερή πυρκαγιά μετέτρεψε το μεγαλύτερο μέρος τής πόλης σε έναν τεράστιο σωρό ερειπίων."

    Το 1759, η Θεσσαλονίκη βίωσε μια από τις πιο αποκαλυπτικές περιόδους της μακράς ιστορίας της, καθώς χτυπήθηκε διαδοχικά από τη μανία του Εγκέλαδου και της φωτιάς. Ο κύριος σεισμός, ο οποίος εκτιμάται σήμερα από τους σεισμολόγους γύρω στα 6,5 Ρίχτερ, εκδηλώθηκε με τρομακτική σφοδρότητα. Η καταστροφή επιτάχθηκε από μια πρωτοφανή σε διάρκεια μετασεισμική ακολουθία που κράτησε για περίπου τρεις μήνες, κρατώντας τον πληθυσμό σε κατάσταση διαρκούς τρόμου.

    Οι λεπτομέρειες αυτής της τραγωδίας διασώθηκαν χάρη σε πολύτιμες ιστορικές πηγές της εποχής. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η επίσημη αναφορά του Ενετού προξένου της πόλης, ο οποίος κατέγραψε έντρομος ότι το έδαφος δεν σταματούσε να σείεται, σημειώνοντας χαρακτηριστικά 20 με 22 δονήσεις καθημερινά. Παράλληλα, εκκλησιαστικά «ενθυμήματα» και αναμνηστικά σημειώματα της εποχής (τα οποία μελέτησε διεξοδικά η ιστορική έρευνα, όπως ο καθηγητής Σ. Βαρναλίδης) επιβεβαιώνουν τον όλεθρο, περιγράφοντας πώς οι μετασεισμοί αποτελείωσαν ό,τι είχε μείνει όρθιο.

    Το τελειωτικό χτύπημα για τη νύμφη του Θερμαϊκού δόθηκε από μια γιγαντιαία πυρκαγιά που ξέσπασε μέσα στο χάος των ερειπίων. Καθώς τα περισσότερα σπίτια της εποχής ήταν κατασκευασμένα με ξύλινους σκελετούς (τσατμάδες) και χωρίς ρυμοτομικό σχέδιο, οι φλόγες επεκτάθηκαν αστραπιαία. Η φωτιά μετέτρεψε το ένα τρίτο της Θεσσαλονίκης σε στάχτη, καταστρέφοντας ολοσχερώς περισσότερα από 1.200 σπίτια και 2.000 εργαστήρια και μαγαζιά. Η διπλή αυτή καταστροφή ισοπέδωσε τις υποδομές, εξαθλίωσε την οικονομία της πόλης και ανάγκασε χιλιάδες κατοίκους να ζουν για μήνες σε πρόχειρα καταλύματα έξω από τα τείχη.