Ο ΙΕΡΟΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ ΙΩΣΗΦ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (1821)

 

Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ ΑΡΧΙΕΡΕΑΣ ΙΩΣΗΦ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Η ΔΑΛΙΒΗΡΗΣ

(Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης 1811-1821)

Ο Ιωσήφ Αντωνόπουλος εγεννήθη εις Δημητσάναν Πελοποννήσου, μεσούντος του ιη’ αιώνος· ήτο περίπου ομήλιξ του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε’. Λαμβανομένου δ’ υπ’ όψιν, ότι ούτος εγεννήθη τω 1745, εικάζομεν ότι και ο Ιωσήφ περί το έτος εκείνο θα εγεννήθη . Ανήκων εις την κατηγορίαν των πλέον μεμορφωμένων Αρχιερέων της προεπαναστατικής περιόδου, διεκρίθη και δια την προς τα γράμματα αγάπην του. Λεπτομερείας περί της προ της ανόδου αυτού εις το Αρχιερατικόν αξίωμα ζωής του δεν έχομεν απηκριβωμέναςˑ Τούτον ευρίσκομεν Μητροπολίτην Δράμας από του έτους 1787, διαδεχθέντα τον εκ Πάρου Γεράσιμον κατά το 1811 μετετέθη εις την Ι. Μητρόπολιν Θεσσαλονίκης, επί διαδοχή του θανόντος Αρχιερέως αυτής Ανθίμου.

Ο Ιωσήφ, πεπαιδευμένος, φιλόμουσος «και πολλού λόγου άξιος» Ιεράρχης, διεκρίνετο δια την, προς το υπόδουλον αυτού έθνος αγάπην του, και δια τούτο παντοιοτρόπως ειργάζετο δραστηρίως προς απελευθέρωσιν τούτου.

Και υπό την ιδιότητα του Μητροπολίτου Δράμας και Θεσσαλονίκης κατ’ επανάληψιν απετέλεσε σύνεδρον Συνοδικόν μέλος των Πατριαρχείων Κων/πόλεως με αποτέλεσμα, ώστε το όνομά του να συνδεθή με την εσωτερικήν ζωήν της κατ’ Ανατολάς Ορθοδόξου Εκκλησίας, εφ’ όσον βλέπομεν τούτον υπογράφοντα εις Πατριαρχικά έγγραφα, ρυθμίζοντα προβλήματα Αυτής. Ενδιεφέρετο δια τους πνευματικούς ηγέτας, τους οποίους εθεώρει άξιους εκτιμήσεως και ευγνωμοσύνης· ενισχύει προς τούτο οικονομικώς και την Σχολήν της ιδιαιτέρας αυτού πατρίδος, της οποίας, ως φαίνεται, υπήρξεν εκ των πρώτων μαθητής αυτής. Συνοδικός ων κατά τας παραμονάς της Ελληνικής Επαναστάσεως, συνειργάσθη στενώς μετά του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε’, ακολουθήσας την γραμμήν αυτού, καθ’ ην η Εκκλησία πρέπει να φαίνεται ξένη προς τον αγώνα επιφανειακώς, χάριν του αμάχου πληθυσμού. Διότι ήτο γνωστόν, ότι άμα τη ενάρξει τούτου η Υψηλή Πύλη θα προέβαινεν εις σφαγάς, λεηλασίας και εκβιασμούς προς κατάπνιξιν και καταστολήν τούτου, πράγμα το οποίον ατυχώς και εγένετο.

Εν πάση περιπτώσει· άμα τη κηρύξει της Επαναστάσεως εις τας παραδουνάβιους Ηγεμονίας την 9ην Μαρτίου 1821, ήρξαντο αι συλλήψεις προκρίτων Αρχιερέων, ως των Εφέσου Διονυσίου, Δέρκων Γρηγορίου, Νικομήδειας Αθανασίου, Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Τυρνόβου Ιωαννικίου, Αδριανουπόλεως Δωροθέου και Αγχιάλου Ευγενίου, τμηματικώς. Ο Ιωσήφ ανήκει εις την δευτέραν ομάδα, την οποίαν απετέλουν οι Δέρκων, Αδριανουπόλεως, Τυρνόβου και ο ίδιος, οίτινες και εφυλακίσθησαν επ’ αρκετόν εις τον λεγόμενον Φούρνον του Μποσταντζήμπαση, εις ον παρέμειναν μέχρι της 3ης Ιουνίου 1821, ότε και εθανατώθησαν μετά την πυρπόλησιν του Τουρκικού δικρότου παρά την Λέσβον, τη 7η Μαΐου υπό του πυρπολητού Παπανικολή. Τουρκικόν ακάτιον εξερχόμενον του Κερατίου κόλπου μετέφερε τα θύματα με τους δημίους αυτών εις την Ευρωπαϊκήν παραλίαν του Βοσπόρου, εκ των οποίων πρώτος απηγχονίσθη ο Τυρνόβου Ιωαννίκιος εις Αρναούτκιοϊ, δεύτερος ο Αδριανουπόλεως Δωρόθεος εις το Μέγα Ρεύμα, τρίτος ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ εις Νεοχώριον και τέταρτος ο Δέρκων Γρηγόριος εις Θεραπεία, οίτινες οδηγούμενοι προς τον θάνατον έψαλλον και την δι’ εαυτούς νεκρώσιμον ακολουθίαν· τοιουτοτρόπως, τόσον ούτος, όσον και οι υπόλοιποι συναθληταί του δια της υπερόχου αυτών θυσίας κατέλαβον όλως ιδιάζουσαν και εξαιρετικήν θέσιν εις το πάνθεον των ηρώων.

Πηγή: Το κείμενο συνέγραψε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης πρώην Λήμνου κυρός Βασίλειος (κατά κόσμον Ατέσης Βασίλειος), και κυκλοφόρησε στην περιοδική έκδοση Θεολογία, τεύχ. 42, με τίτλο «Εθνομάρτυρες αρχιερείς της Εκκλησίας της Ελλάδος από του 1821-1869».