Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΣΕΤΕΣ

 

    Το γεγονός: "Ήταν οι πρώτες ημέρες του Ιουνίου 1919, όταν η Πέργαμος δέχθηκε επίθεση από Τσέτες (άτακτα στρατιωτικά σώματα των τούρκων). Δυστυχώς ο διοικητής τού σώματος (1/8 Τάγμα Κρητών) Συρμακέζης, υποχώρησε με αποτέλεσμα ο Ελληνικός πληθυσμός να υποστεί φρικτές σφαγές."

    Το 1919, μέσα στο εκρηκτικό κλίμα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η Πέργαμος της Ιωνίας βρέθηκε στο επίκεντρο αιματηρών συγκρούσεων ανάμεσα στον ελληνικό στρατό και ένοπλες ομάδες Τσετών, δηλαδή άτακτων τουρκικών εθνικιστικών σωμάτων. Η πόλη είχε καταληφθεί από ελληνικές δυνάμεις λίγο μετά την απόβαση στη Σμύρνη τον Μάιο του 1919, στο πλαίσιο της συμμαχικής εντολής προς την Ελλάδα να αναλάβει προσωρινά τη διοίκηση της περιοχής. Ωστόσο η ελληνική παρουσία προκάλεσε άμεση κινητοποίηση του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος, το οποίο άρχισε να οργανώνει ανταρτοπόλεμο στη δυτική Μικρά Ασία.

    Η κατάληψη της Περγάμου από ελληνικά στρατεύματα, μέρος της επέκτασης της ζώνης ελέγχου μετά την απόβαση στη Σμύρνη τον Μάιο του 1919, σηματοδότησε μια τραγική αρχή για τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Στις 30 Μαΐου, το 1/8 Τάγμα Κρητών, ενισχυμένο με πολυβόλα, πυροβολικό και ιππικό, εισήλθε στην πόλη υπό τη διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Συρμακέζη.

    Ωστόσο, η ελληνική παρουσία αμφισβητήθηκε από τον τοπικό Τούρκο διοικητή, και στις 2 Ιουνίου, ισχυρές τουρκικές δυνάμεις, αποτελούμενες από τακτικά και άτακτα σώματα (Τσέτες) υπό τον λοχαγό Ομάρ Κεμάλ μπέη, επιτέθηκαν από όλες τις κατευθύνσεις. Μετά από σφοδρή μάχη και την απώλεια του κύριου αμυντικού ερείσματος, ο Συρμακέζης αποφάσισε την υποχώρηση το βράδυ της ίδιας ημέρας.

    Η υποχώρηση εξελίχθηκε σε πανικό, με εγκατάλειψη υλικού και άτακτη φυγή προς τη Μενεμένη. Οι απώλειες ήταν σημαντικές, με νεκρούς, τραυματίες και 86 αγνοούμενους στρατιώτες. Όταν οι ελληνικές δυνάμεις επανήλθαν στην Πέργαμο στις 7 Ιουνίου, αντίκρισαν σκηνές φρίκης: τα πτώματα των αγνοουμένων είχαν ακρωτηριαστεί με αποτρόπαιο τρόπο, με ανοιχτές κοιλιές, κομμένα γεννητικά όργανα τοποθετημένα στα στόματα, και πέταλα αλόγων καρφωμένα στα πόδια. Αυτά τα φρικτά γεγονότα αποκάλυψαν τον διαχρονικό φανατισμό του εχθρού.

    Οι συγκρούσεις αυτές υπήρξαν από τα πρώτα επεισόδια της ελληνοτουρκικής σύρραξης 1919-1922 και συνέβαλαν στην ταχεία κλιμάκωση της βίας στη Μικρά Ασία.