Ο ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΣ ΤΣΟΧΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ

 

Ο ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 

ΤΣΟΧΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ

(Όπως ο ίδιος διηγήθηκε τους αγώνες του)

Ο Οπλαρχηγός Χριστόδουλος Τσόχας

Από τα πιο πιστά παλικάρια στο ένοπλο Σώμα του Καπετάν Γιαγλή ήταν ο γενναίος Μακεδονομάχος Χριστόδουλος Τσόχας του Νικολάου, άξιο τέκνο της Ιερισσού, γεννηθείς το έτος 1879 . Πολέμησε δίπλα σε γνωστούς Μακεδονομάχους, (Μπουκουβάλα, Αναγνωστάκο, Ρήγα, Μαρκόπουλο και Χρ. Καραπάνο, καθώς και στο πλευρό του Καπετάν Γιαγλή).

Υπηρέτησε περίπου 2 έτη στο ελληνικό Ναυτικό και στη συνέχεια, μέχρι το 1908, εξακολούθησε τη δράση του. Συνεργάστηκε με το Προξενείο Σερρών (Πρόξενος Σαχτούρης) και τον Ιωάννη Δεμέστιχα. Για τη γενναία στάση του παρασημοφορήθηκε από την Πολιτεία. Ο Π. Χατζηχαρίσης αναφέρει για τον Χρ. Τσόχα ότι σε ηλικία 18 ετών κατατάχθηκε στο Σώμα του Μπουκουβάλα, στον Κάτω Βάλτο Κουλακιάς και αργότερα διοίκησε ο ίδιος μία ομάδα ανταρτών.

Ο Βασίλειος Ν. Καραβασίλης, γαμπρός του Τσόχα, μου διηγήθηκε σχετικά για τον Μακεδονομάχο.

Ήταν πολύ γενναίος και ριψοκίνδυνοςˑ Δεν καταλάβαινε πόσο μπορούσε να του στοιχίσει το κάθε του βήμα. Και όμως αποφάσιζε. Είχε τον πόθο να πετύχει ο αγώνας. Γι’ αυτό και οι τρανοί από την Αθήνα του αναθέτουν συνέχεια αποστολές δύσκολες. Και τις πετύχαινε. Ήταν περήφανος που κατάγονταν από την Ιερισσό. Το αγαπούσε πολύ το χωρίο. Σ΄ ευχαριστούμε και εσένα (τον γράφοντα) που μας κάλεσες στη γιορτή που έκανες με τον Δήμο μας για να τιμήσεις όλα αυτά τα άξια παιδιά από τον τόπο μας. Έπρεπε ακόμη και πιο μπροστά να είχε γίνει. Σ’ ευχαριστούμε πολύ… , μου αφηγήθηκε με πολύ συγκίνηση ο μπαρμπα-Νίκος Καραβασίλης.

Ο Άγγελος Ανεστόπουλος γράφει για τον Τσόχα1423:

Εξαιρετικήν δράσιν εις τον Μακεδονικό αγώνα προσέφερε και το ηρωϊκόν τέκνον της Ιερισσού Χριστόδουλος Τσόχας του Νικολάου, όστις εγεννήθη εις Ιερισσόν το 1879 ένθα και διαβιοί. Είναι μετρίου αναστήματος, λεπτός και ευθυτενής με σπινθηροβόλους οφθαλμούς. Το γήρας δεν φαίνεται να τον έχει επισκεφθεί παρά το βάρος της ηλικίας του, είναι υγιέστατος και ταχύς εις τους πόδας, προς δε διατηρεί μεγάλην ευστροφίαν πνεύματος, ομιλεί με σταθεράν και βροντώδη φωνήν, διακρίνει τις εις το πρόσωπόν του ένα γενναίον και ηρωϊκό παλληκάρι.

Τον επισκέφθηκα εις την εν Ιερισσώ πτωχικήν του οικίαν, την 9^ην Νοεμβρίου 1967. Αφού τον εχαιρέτησα και με υπεδέχθη με ευγένειαν, του ανέφερα τον σκοπόν της επισκέψεώς μου. Το άλλοτε πρωτοπαλλήκαρο του Μακεδονικού Αγώνος συνεκινήθη, αναπολών τα χρόνια των επικών αγώνων εναντίον των Τούρκων και των κομιτατζήδων.

Στη συνέχεια επακολούθησε εκτενής αφήγηση των γεγονότων από τον Χρ. Τσόχα προς τον Άγγ. Ανεστόπουλο, της οποίας το περιεχόμενο συμπίπτει με τα γεγονότα που εξιστορεί ο ίδιος στον λαογράφο της Ιερισσού και τότε γραμματέα του ομώνυμου Δήμου Γιάννη Μαρίνο. Το περιεχόμενο των λεχθέντων μου παρέδωσε αυτούσιο ο Μαρίνος με την άδειά του (και τον ευχαριστώ θερμά) να κάνω απόλυτη χρήση. Τα παραθέτω αποσπασματικά:

Εις ηλικίαν 18 χρονών εγεννήθηκε το αίσθημα του Έλληνος πατριώτου. Πήρα την απόφασιν, παρά την νεαράν μου ηλικίαν, να βγω στα εθνικά ανταρτικά Σώματα. Ήμουν στο Άγιο Όρος στην Ιεράν Μονήν Σίμωνος Πέτρα, είπα στον ηγούμενον την απόφασιν, μ’ έδωσεν την ευχήν του με ευλόγησεν και την επαύριον ξεκίνησα για την απόφασίν μου (έαρ του 1903). Πήγα εις Θεσσαλονίκην στον Πρόξενον Δημήτριον Κάκαβον ή Ζώην, ο οποίος έδειξεν κάποιον δισταγμόν λόγω της νεαράς μου ηλικίας. Κατόπιν όμως ειδικής προσκλήσεως του Αρχηγού Κων/νου Μπουκουβάλα εδέχθη να μου δώσει ιματισμόν και ν’ αναχωρήσω δια το Σώμα του αρχηγού Μπουκουβάλα. Επαρουσιάσθην με την επιστολήν του κ. Προξένου εις τον Αρχηγόν που έμεινεν στο κάτω Βάλτο Κουλακιάς. Πρώτη εντύπωσις του Αρχηγού ήταν απογοητευτική λόγω της ηλικίας, αφού όμως ύστερα από ένα σωρό θεωρίες και απογοητεύσεις είδε το θάρρος μου και την αδάμαστον απόφασίν μου. Με εκτύπησε στις πλάτες, με ενηγκαλίσθη και μου είπε πάρε παιδί μου όποιο όπλο σ’ αρέσει γιατί σ’ αξίζει. Εκεί έμεινα επί δυο μήνας, υπό τας διαταγάς του, καθαρίζοντας την περιοχήν από τα διάφορα Βουλγαρίζοντα στοιχεία, δίδοντας συνεχείς μάχας. Αυτό ήταν για μένα το πρώτον βήμα της Ιστορίας μου. Εξετιμήσας το θάρρος μου και την δράσιν μου ο Αρχηγός μου, μου είπε:

Διάλεξε τρία άλλα παλληκάρια, όποια σ’ αρέσουν και θα πας στο βάλτο των Γιαννιτσών, στο χωριό Λιανοβέρι, θα βρεις τον Πρόεδρον και θα συγκεντρώσεις τις βάρκες της περιοχής. Αμέσως διάλεξα τα παλληκάρια και νύκτωρ ξεκίνησα δια την αποστολή μου. … Πήγα εις Αθήνας, επαρουσιάσθην εις τον Αρχηγόν των Σωμάτων κ. Κων/νον Μαζαράκην και αφού είδε εν τω πιστοποιητικώ μου τα γραφόμενα, με υπεχρέωσε να καταταγώ στο Πολεμικόν Ναυτικόν επί δυο (2) έτη διά να αποκτήσω τα Ελληνικά δικαιώματα. Όπως και έπραξα, υπηρετήσας ως εξής: Εις Πόρον 4 μήνες, εις Αλφειόν ποταμόπλοιον (;) μήνες, στο θωρηκτό Σπέτσαι 6 μήνες και υπολοίπους εις υποβρύχιον άμυναν υπό την αρχηγία του Ναυάρχου Βουδούρη. Αφού ετελείωσε η θητεία μου έγινα δημότης Αθηνών. Εκεί συναντήθην μετά του αρχηγού μου Μπουκουβάλα, ο οποίος μου είπε να πάγω και πάλιν στα ανταρτικά και εγώ του είπα προθύμως πηγαίνω. Έφυγα από την Αθήνα και πήγα εις Λάρισαν και συναντήθην με τον αρχηγόν Χρήστον Καραπάνον. Έφυγα από Λάρισαν και πήγαμε προς την Καρατζόβαν.

Εκεί έμεινα μαζί του επί ένα χρόνον, δίδοντας συνεχείς μάχας και αίμα. Τον Ιούλιο του 1908 (ανακήρυξη του Τουρκικού Συντάγματος) με διέταξε το Προξενείον να παρουσιασθώ εκεί, όπως και εγένετο. Επειδή εγώ έλειπα από το χωριό μου Ιερισσός επί 14 χρόνια, ζήτησα άδεια από τον αρχηγό μου να δω το χωριό μου και τους δικούς μου, όπως και έπραξε ο αρχηγός μου. Ήλθα εις το χωριό μου και έμεινα επί 15 ημέρας, είδα τους δικούς μου και έφυγα διά την Ιερά Μονήν Σίμωνος Πέτρα διά να αφήσω τον οπλισμόν μου και να γυρίσω εις Αθήνας. … Την επομένην πήρα έγγραφα από τον Πρόξενον κ. Σαχτούρην και μου έλεγε να παρουσιασθώ ενώπιόν του. Μαζί με το έγγραφόν του πήγα εις Σέρρας και επαρουσιάσθη στον κ. Πρόξενον. Αφού τον εχαιρέτησα του είπα: στας διαταγάς σας. Ο κ. Πρόξενος μου είπε: Τσόχα θα σου εμπιστευθώ μια μεγάλη και σοβαρά αποστολή για την Αθήνα, θέλω να φανείς παλληκάρι και μου έδωσε τα έγγραφα.

Περιβληθείς Τουρκικήν στολήν και με χίλιες δυο προφυλάξεις ξεκίνησα από τας Σέρρας δι’ Αθήνας για την μεγάλην και ιεράν αποστολήν μου. Έφθασα εις Αθήνας, παρουσιάσθην στον Αρχηγόν κ. Γερογιάννην. Εκεί έμεινα επί (15) ημέρας, παρακολουθούμενος από μυστικούς, όπως βεβαιωθούν τα του χαρακτήρος μου και εμπιστοσύνης. Δεδομένου ότι οι προγενέστεροι δεν εκράτησαν μυστικήν την αποστολήν των. Αφού εβεβαιώθησαν πλήρως περί του ήθους μου με φώναξαν στο Υπουργείον Στρατιωτικών, μου έδωσαν τα έγγραφα και πήγα στον Πειραιά, πήρα την ευκαιρίαν και παρουσιάσθην στον Ναύσταθμον, κάθησα στο υπάρχον υποβρύχιον. Έμεινα και ήλθε βάρκα και με πήρε και με επιβίβασε στο Τορπιλλοβόλον, υπό την διοίκησην του Κυβερνήτου Ανθυποπλοιάρχου τότε Ιωάννου Δεμέστιχα. Αφού ετοιμάσθησαν όλοι, ο Ανθ/ρχος κ. Ιωάννης Δεμέστιχας μου είπε:

Τώρα Τσόχα, από δω και πέρα, εσύ είσαι ο Κυβερνήτης και ο οδηγός του πλοίου. Πήγαμεν στην Σκόπελον ένθα ήταν η αποθήκη των όπλων, παρέλαβα 4 χιλ. όπλα και πολεμοφόδια και ξεκινήσαμε δια το Μαρμάρι Ολυμπιάδος Χαλκιδικής, ένθα εκεί ανέμενον βάρκες από την Ιερισσόν. Τα παρέλαβαν για να διοχετευθούν στην περιοχή Χαλκιδικής. Κατά το τρίτο ταξίδι τους μεταφοράς των όπλων στο Μαρμάρι τους έκλεισε μεγάλη τρικυμία επί τρεις ημέρας, κινδυνεύοντας να προδοθούμε στους Τούρκους. … Εν τω μεταξύ, με τις βάρκες οι οποίες περίμεναν εκεί, μετέφερα τα όπλα εις Ματσίκη και όταν έμαθαν και ήλθαν οι Τούρκοι δεν βρήκαν τίποτα. Από Ματσίκη ο Γιαγλής τα παραλάμβανε και τα μεταφέραμε μαζί στο χωριό Χουμπή στο σπίτι του Κυριάκου. Εκεί ήταν η αποθήκη, από εκεί τα παρελάμβανον οι οπλαρχηγοί Γιαγλής και Μινόπουλος και τα κάμανε διανομή στα χωριά τους περιφερείας Νιγρίτης. Μέρος των όπλων στείλαμε και στον Πρόξενον Σερρών κ. Σαχτούρην. Δι’ όλην μου την Εθνικήν δράσιν ο οπλαρχηγός Γιαγλής μου έδωσε τον τίτλον του οπλαρχηγού. Τον οποίον και έφερα από τους προγενεστέρους οπλαρχηγούς.

Ήλθε το έτος 1912, έμεινεν ο πόλεμος με τους Τούρκους εκεί, εις μια μάλιστα αποστολή, εγώ με πέντε παλληκάρια, αφόπλισα έναν λόχον Τούρκων με ένα στρατήγημά μου. Το κατόρθωμά μου αυτό μ’ έκανε να λάβω κάθε επικίνδυνον αγώνα. Τελειώνοντας με τους Τούρκους ήλθε το 1913, οπότε εκηρύχθη ο πόλεμος με τους Βουλγάρους. Μεθυσμένος από τους δόξες εκεί πλέον έδωσα το ισχυρότερον χτύπημα, επιστρέψας εις το χωριό μου νικητής και υπερήφανος δια την απελευθέρωσιν της αγαπημένης μου Μάνας μου Ελλάδος.

Στη συνέχεια των γεγονότων που επακολούθησαν μας πληροφορεί για την άφιξη των Βουλγάρων κατά την 2η βουλγαρική κατοχή, για να προσθέσει: Εγώ κρυβόμουν εις Άγιο Όρος μετά του αομμάτου οπλαρχηγού Γιαγλήˑ δεδομένου ότι μας καταζητούσαν οι Βούλγαροι. Επίσης και στα γεράματά μου, (1947, με τη δημιουργία του αντισυμμοριακού αγώνος) κατόπιν προσκλήσεως των αξ/κών Ζαμάνη και Τσιλιγκαρίδη εχρησιμοποιήθην ως οδηγός του στρατού με θαυμάσια αποτελέσματα, διότι γνώριζα βήμα προς βήμα, όλην την περιοχήν, οδηγών τον στρατόν εις τα κρησφύγετα των Κ/Σ .

Η πατρίδα του τον τίμησε με δίπλωμα και μετάλλειο για την εθνική προσφορά του.

Πηγή: Το Διδακτορικό του κυρίου Βασιλείου Ν. Πάππα, το οποίο κατατέθηκε το 2014 φέροντας τίτλο «Ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία στο Άγιο Όρος και την ευρύτερη περιοχή· η δράση μοναχών και λαϊκών κατά τον Μακεδονικό Αγώνα και τους Βαλκανικούς Πολέμους».