ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗΝ Β. ΕΛΛΑΔΑ

 

ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗΝ Β. ΕΛΛΑΔΑ

Τα δεινά της Εκκλησίας και του Ιερού Κλήρου.

Ο φόβος των Βουλγαρικών Αρχών να εξελιχθή η Ελληνική Εκκλησία σε πόλο συσπειρώσεως κατά των Αρχών Κατοχής είχε ως συνέπεια την βία και την λήψη μέτρων για τον αφελληνισμό της. Οι Ελληνικές Μητροπόλεις, με απόφαση της Συνόδου της Βουλγαρικής Εκκλησίας, στις 29 Απριλίου 1941, υπήχθησαν στις Βουλγαρικές Μητροπόλεις Νευροκοπίου (η Ανατολική Μακεδονία) και Φιλιππουπόλεως (η Θράκη)· διοικούμενες με τον θεσμό των Αρχιερατικών Επιτρόπων, που εγκαταστάθηκαν στα κτίρια των Επισκοπών και ενσωματώθηκαν στην Εξαρχική Βουλγαρική Εκκλησία, στις 21 Ιουνίου 1941. Στις 23 Μαΐου 1941 ο Αρχιερατικός Επίτροπος του Βουλγάρου Μητροπολίτου Νευροκοπίου μεταβαίνει στην Μητρόπολη Δράμας και αξιώνει την παράδοση του Μητροπολιτικού Ναού και του Επισκοπείου. Ο Αρχιμανδρίτης Ιερώνυμος Γιαμαλάκης, Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας, αρνείται να συμμορφωθή προς την παράνομη βουλγαρική αξίωση. Σε λίγο οι Βούλγαροι καταλαμβάνουν τα πάντα και υποχρεώνουν τον Αρχιμανδρίτη Ιερώνυμο να απέλθη από την πόλη.

Από τις Βουλγαρικές Αρχές εκτοπίζονται, κατά τις πρώτες ημέρες της Βουλγαρικής Κατοχής, οι Μητροπολίτες Σιδηροκάστρου Βασίλειος (στις 21 Απριλίου 1941) και Ζιχνών Αλέξανδρος (στις 12 Μαΐου 1941). Στην συνέχεια εκδιώκονται ο αναπληρωτής του ασθενούντος Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως Ιωακείμ Επίσκοπος Πατάρων Μελέτιος (στις 30 Μαΐου 1941) και ο αναπληρωτής του Μητροπολίτου Ξάνθης και Περιθεωρίου Ιωακείμ, Ακολουθεί ο Μητροπολίτης Σερρών Κωνσταντίνος, που καλείται από τον Στρατιωτικό Διοικητή Τίρνεω να υπογράψη δήλωση περί εκούσιας αναχωρήσεώς του. Ο Μητροπολίτης διαμαρτύρεται εντόνως και ζητά να παραμείνη αλλά τον διώχνουν στις 5 Ιουνίου 1941. Την επομένη, 6 Ιουνίου 1941, ακολουθεί η σειρά του Μητροπολίτου Μαρωνείας και Θάσου Βασιλείου.

Μετά τους Αρχιερείς εκτοπίστηκαν ή εξαναγκάστηκαν σε εκπατρισμό και πολλοί Ιερείς που προπηλακίζονταν, βασανίζονταν με πρωτοφανή αγριότητα, εξευτελίζονταν καθημερινά, εκτοπίζονταν, φυλακίζονταν και εκτελούνταν. Στην θέση τους έφεραν Βουλγάρους κληρικούς, οι οποίοι τελούσαν τις Ακολουθίες στην Βουλγαρική γλώσσα και ήσαν οι πιο σκληροί και ένθερμοι υποστηρικτές της Βουλγαρικής εθνικιστικής προπαγάνδας. Ιδιαιτέρως απαγορεύθηκε η τέλεση μνημοσυνών για τους εκτελεσθέντες στα γεγονότα του Σεπτεμβρίου 1941. Στο χωριό Αμισσός Δράμας, όπου είχε παραμείνει Έλληνας Ιερεύς, οι κάτοικοι των περιχώρων θέλησαν να τελέσουν κρυφά, περί τα τέλη Μαρτίου, εξάμηνο μνημόσυνο των εκτελεσθέντων. Μετά από προδοσία, Βούλγαροι χωροφύλακες εισέβαλαν στον Ναό, συνέλαβαν τούς Χριστιανούς, σκόρπισαν τα κόλλυβα και εκτόπισαν τον Ιερέα, αφού προηγουμένως τον κακοποίησαν άγρια.

Από τον Αύγουστο του 1942, σύμφωνα με σχετικό Κανονιστικό Διάταγμα της Βουλγαρικής Κυβερνήσεως, απαγορεύθηκε η τέλεση κάθε Ιεράς Ακολουθίας και της Θείας Λειτουργίας στην Ελληνική γλώσσα και οι Έλληνες Ιερείς εξαναγκάζονταν να αποδεχθούν με γραπτή δήλωσή τους το Βουλγαρικό Σχίσμα και την Βουλγαρική υπηκοότητα. Οι μη συμμορφούμενοι ώφειλαν να απέλθουν σε άλλες υπό Γερμανική κατοχή περιοχές, αφού πρώτα συλλαμβάνονταν, βασανίζονταν και έχαναν την περιουσία τους. Είναι, όμως, χαρακτηριστικό αυτό που αναφέρει ο Αθανάσιος Χρυσοχόου: «Οι Έλληνες Ιερείς... μή καμφθέντες προ των απειλών του Βουλγαρικού κομιτάτου, εξηκολούθηοαν ιερουργοϋντες ελληνιστί και καθοδηγούντες δια συμβουλών και κηρυγμάτων τούς Έλληνας του ποιμνίου των. Οι ίδιοι, εκθέτοντες εις πολλαπλούς κινδύνους την ζωήν των, εκαυτηρίαζον τας βουλγαρικός εκδηλώσεις» και συνέχισαν απτόητοι το έργο της συνοχής τού Ελληνισμού και εμψυχώσεως των Ελλήνων.

Οι Ναοί και οι περισσότερες Μονές, όπως η Μονή του Τιμίου Προδρόμου Σερρών, η Λαυρεντιανή Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Δράμας, οι Μονές της Αγίας Τριάδος και της Αγίας Παρασκευής Ζιχνών, κατελήφθησαν από τους Βουλγάρους. Πολύτιμα κειμήλια εκλάπησαν. Τα Αρχεία των Ιερών Μητροπόλεων κατεστράφησαν. Τα εκκλησιαστικά ταμεία και όλη η εκκλησιαστική περιουσία ετέθησαν στην διάθεση των Βουλγαρικών Εκκλησιαστικών Αρχών ή κατασχέθησαν από το Βουλγαρικό Κράτος. Τα Ελληνικά λειτουργικά βιβλία κάηκαν, οι Ελληνικές επιγραφές των Ναών εκαλύφθησαν ή κατεστράφησαν, οι επιγραφές των εικόνων αντικαταστάθηκαν με Βουλγαρικές.

Πρώτος για την ανθελληνική προπαγάνδα και τα βίαια μέτρα των Βουλγάρων διαμαρτύρεται ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος, που αποστέλλει συνεχώς έγγραφες διαμαρτυρίες και υπομνήματα προς τον Πρόεδρο της Κατοχικής Κυβερνήσεως Γεώργιο Τσολάκογλου.

Στην συνέχεια, ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, μετά τις σχετικές Εκθέσεις των απελαθέντων Μητροπολιτών και Ιερέων· απευθύνεται και πάλι προς τον Γεώργιο Τσολάκογλου, στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, και διαμαρτύρεται έντονα στον Πληρεξούσιο του Γ' Ράϊχ για την Ελλάδα Gunther Altenburg.

Πηγή: Η Γ’ έκδοση του μνημειώδους έργου του Κλάδου Εκδόσεων Επικοινωνιακής και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, το οποίον φέρει τον τίτλο «Μνήμες και μαρτυρίες από το ’40 και την Κατοχή». Το παρόν είναι από τον Α’ τόμο.