Η ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

 

Η ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

    Η πειρατεία στα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου Πελάγους.

    Οι επιδρομές και οι αρπαγές των Τούρκων διαφόρων κρατών και εμιράτων κατά τον 13ο και 14ο αι. δεν περιορίζονται μόνο στις ελληνικές χώρες της Μ. Ασίαςˑ αλλά εκτείνονται στο Αιγαίο και στο Ιόνιο, όπου η πειρατεία ήταν γενικό φαινόμενο, ιδίως μετά την εξάπλωση των Αράβων και την έναρξη των σταυροφοριών . Από τα παράλια λοιπόν της Μ. Ασίας, ιδίως από το εμιράτο του Μεντεσέ, πραγματική φωλιά πειρατών, πλέουν οι Τούρκοι στα απέναντι Δωδεκάνησα, αρπάζουν κοπάδια, εσοδείες και αιχμαλωτίζουν τους κατοίκους.

    Πλέουν ακόμη και λεηλατούν τις Κυκλάδες, ώστε ο δούκας του Αρχιπελάγους Niccolò B΄ να ζητή το 1375 από την Βενετία να του παραχωρήση ή καλύτερα να του πουλήση μια γαλέρα, για να μπορή να υπερασπίζη τα νησιά του. Αργότερα υποφέρουν και αυτές ακόμη οι βενετοκρατούμενες πόλεις Κορώνη, Μεθώνη και ιδίως το Ναύπλιο, ώστε να μη τολμά κανείς να ξεμυτίση από τα λιμάνια τους. Και αυτά ακόμη τα βόρεια παράλια των ελληνικών χωρών, της Μακεδονίας και της Θράκης, είναι εκτεθειμένα στις επιθέσεις των μουσουλμάνων πειρατών. Συχνές ιδίως είναι οι λεηλασίες των μονών του Αγ. Όρους, που αναγκάζουν ορισμένους μοναχούς να μετακινηθούν προς άλλα μοναστικά κέντρα, προς Δ., προς την περιοχή Βέροιας και προς τα Μετέωρα. Αλλά και οι Ισπανοί, Καταλανοί, Βενετοί, Γενουάτες, Σλάβοι, Έλληνες κ.λ. διατρέχουν το Αιγαίο, προσβάλλουν και αιχμαλωτίζουν τα καράβια, συμπεριφέρονται με αγριότητα στα πληρώματα και στους επιβάτες, μπαίνουν και σ’ αυτήν ακόμη την Προποντίδα και λεηλατούν τα Νησιά και τις ακτές της ηπειρωτικής Ελλάδας από την Θράκη ως την Πελοπόννησο. Και έτσι επαναλαμβάνεται ένα φαινόμενο των προκλασσικών χρόνων: πολλά παραθαλάσσια χωριά ερημώνονται και οι κάτοικοί τους διαρρέουν προς άλλα ασφαλέστερα μέρη και ιδρύουν στο εσωτερικό, όπως μας αφηγούνται οι αόριστες κατά τόπους παραδόσεις, νέους οικισμούς, αθέατους συχνά από το μέρος της θάλασσας, τα γνωστά συνήθως με το όνομα Κάστρα. Πολλά νησιά είχαν κιόλας ερημωθή πριν από την τέταρτη σταυροφορία.

    Την εποχή εκείνη επίσης άλλα μικρά νησιά του Αιγαίου ερημώθηκαν πρόσκαιρα για λίγα ή πολλά χρόνια, όπως π.χ. η Τένεδος στα 1383 (εξ αιτίας του ανταγωνισμού Γενουατών - Βενετών), η Αστυπάλαια επίσης στα χρόνια του Μουράτ Α΄ (1362-1389), για ν’ ανασυνοικιστή την εποχή της συνόδου της Κωνσταντίας (1415) με έξοδα του Βενετού ευγενούς Ιωάννη Querini κ.ά. Επίσης ο περιηγητής Clavijo αναφέρει ακατοίκητα νησιά στην περιοχή της Δωδεκανήσου, αλλά κατοικημένα τα Ψαρά και Αντίψαρα. Ο ίδιος αναφέρει ότι στην Σάμο κατοικούσαν Τούρκοι. Ο Caumont, που πέρασε από τις Κυκλάδες στα 1418, μνημονεύει πολλά ακατοίκητα νησιά. Πρέπει όμως να διαβάση κανείς τον σύγχρονο Cristoforo Buondelmonti, για να πάρη μια ιδέα για την ερήμωση των νησιών του Αιγαίου, για την φοβία και την εξαθλίωση των κατοίκων. Το σκλάβωμα είναι ο εφιάλτης τους νύχτα και μέρα. Πιο συχνά μνημονεύονται οι Τούρκοι πειρατές, που αναπλέουν ακόμη και το Ιόνιο και φτάνουν κάποτε ως το ύψος της Κέρκυρας. Οι κάτοικοι αποσύρονται και κλείνονται σε οχυρά κάστρα, κτισμένα σε μέρη συνήθως απομονωμένα και κατά το δυνατόν ασφαλή. Την μέρα με την ανατολή του ηλίου, ειδοποιημένοι κάποτε με ορισμένο σύνθημα, ανοίγουν τις πύλες και κατεβαίνουν στα κτήματά τους, απ’ όπου ξαναγυρίζουν το βράδυ.

    Η μονότονη αυτή ζωή συνεχίζεται αιώνες ολόκληρους. Τα νησιά ιδίως γύρω από την Πάρο (βλ. εικ. 6 και 7) υποφέρουν πολύ από τους Τούρκους και συχνά, φαίνεται, οι κάτοικοι τρομοκρατημένοι τα αφήνουν πρόσκαιρα, για να ξαναγυρίσουν έπειτα από ένα χρονικό διάστημα. Το σκλάβωμα ή η μετανάστευση των ανδρών ή τα ναυάγιά τους συντελούν, ώστε σε μερικά νησιά, όπως π.χ. στην Σίφνο και στην Νάξο, να είναι πολύ περισσότερες οι γυναίκες και πολλές απ’ αυτές να γεράζουν και να πεθαίνουν ανύπαντρες. Γενικά τα κάστρα είναι τα κέντρα, όπου διασώζονται οι απόγονοι των παλαιών πληθυσμών και ο λαϊκός κατά παράδοση πολιτισμός.

    Η κατάσταση αυτή ήταν επόμενο να ευνοήση το δουλεμπόριο. Σκλάβοι Έλληνες, Τούρκοι, Αλβανοί, Τάταροι και άλλοι κάτοικοι των χωρών της Ανατολής πουλιούνταν στα διάφορα παζάρια της. Ο αριθμός των Ελλήνων σκλάβων μεγάλωσε με την κατάκτησηˑ και ενός μέρους των ελληνικών χωρών από τους Καταλανούς. Το κυριότερο κέντρο τους, όπου πουλούσαν Έλληνες σκλάβους, ήταν η Μαγιόρκα, που είχε ζωηρή επικοινωνία με την Ανατολή . Μερικοί από τους Έλληνες σκλάβους έδειχναν μεγάλη επιδεξιότητα στην γεωργία, βιοτεχνία, στις καλές τέχνες και στο εμπόριο.

Πηγή: Το μνημειώδες έργο του Απ. Βακαλόπουλου “Ιστορία του Νέου Ελληνισμού”, το οποίο εκδόθηκε και κυκλοφόρησε το έτος 1974 στην Θεσσαλονίκη.