ΤΟ ΣΟΥΦΛΙ

 

ΤΟ ΣΟΥΦΛΙ

(Κέντρο κουκουλοπαραγωγής)

Πέρα από τις Φέρρες ο Ταξιδιώτης αντικρύζει με το βλέμμα τα Τουρκικά σύνορα που τα χωρίζει ο Έβρος. Στο σημείο αυτό, αν συνέβαινε να ξεκινήσει κανείς από την Καλαμάτα, θα μπορούσε να συλλογισθεί ότι η Ελλάδα σιδηροδρομικώς έχει μάκρος απέραντο!… Πραγματικά, για να φτάσει κανείς σιδηροδρομικά από την Καλαμάτα ως το Ορμένιο - που είναι ο τελευταίος Ελληνικός σταθμός μετά το Τουρκικό Καραγάτς, χρειάζεται τόσες μέρες όσες για να ταξιδέψει αεροπορικώς από την Πρωτεύουσα ως την Νέα Υόρκη και να επιστρέψει . Μα κι οι αναγκαστικές μετά την Καλαμάτα σιδηροδρομικές μετασταθμεύσεις, που συνεπάγονται την διανυκτέρευσή τους σε κάθε Πολιτεία: “Αθήναι - Λάρισα - Θεσσαλονίκη - Δράμα - Αλεξανδρούπολης - Νέα Ορεστιάς – Ορμένιο”. Το όλον ημέρες 7! Προπολεμικά χρειάζονταν 2-3 ημέρεςˑ Θα χρειαστεί φυσικά πολύς καιρός για να επιτύχουμε το τελευταίο αυτό όριο… Ενώ το τρένο κυλά προς το Σουφλί βλέπουμε το Τουρκικό έδαφος αλλού καλλιεργημένο και αλλού χέρσο. 

Το ποτάμι εδώ αφήνει περισσότερο ορατό το Ελληνικό έδαφος στους Τούρκους γιατί η Όχθη του είναι κατά πολύ ψηλότερη από τη Ελληνική. Έτσι ο Έλληνας ταξιδιώτης βλέπει την ερημιά στην αντικρινή όχθη. Μονάχα μετά από πολύωρο ταξίδι αντικρίζει τον πρώτο Τουρκικό συνοικισμό, “Τους Ψαθάδες”. Οι σιδηροδρομικές σταθμεύσεις - όπως συμβαίνει και με την άφιξη του βαποριού σε λιμάνι - Είναι το έκτακτο συμβάν για κάθε πολιτεία μικρή ή μεγάλη. Γι’ αυτό σχεδόν κάθε συνοικισμός που περνούμε ή μικρός σταθμός της διαδρομής, ξεχύνει το λιγοστό πλήθος την ώρα που περνά τρένο στο μικρό διάδρομο του σταθμού. Οι άνθρωποι, έρχονται οι περισσότεροι, για να αντικρίσουν μία εικόνα ζωής, διαφορετική από την αμετακίνητη σκηνογραφία της κεντρικής πλατείας τους…

Εν τω μεταξύ, φθάνουμε στο Σουφλί που είναι σπουδαίο κέντρο κουκουλο-παραγωγής, κι έχει κι εργοστάσιο κατασκευής μεταξωτών. Εδώ θα μας πουν αρκετά για την ιστορία του Σουφλίου και θα μας δώσουν ζωντανές περιγραφές. Οι δημοσιογράφοι κ. κ. Ι. Αντωνόπουλος και ο συνεργάτης της Εφημερίδος “Τύπος της Θράκης” Αλεξανδρούπολης με τα αρχικά Κ.Ι., ο οποίος και θα μας φέρει φανταστικά ως το τελευταίο σημείο της Θρακικής γης, με κάτι υπέροχα αποσπάσματα ειδικών ανταποκρίσεών του. Ο πρώτος λ. χ. μας αναφέρει χαρακτηριστικά για το Σουφλί τα εξής:

«Όλοι οι κάτοικοι του Σουφλίου, μορφωμένοι και μη, επιμένουν ότι κατάγονται εκ του Σουλίου, του οποίου υπολείμματα εκ των περισσοτέρων δοκιμασθείσων οικογενειών του, έφθασαν εις το σημερινόν Σουφλίον, όπου και κατώρθωσαν να παραμείνουν, να εκτοπίσουν τους Οθωμανούς, και να δημιουργήσουν την σημερινήν βιομηχανικήν κυψέλην της Θράκης. Προ 200 περίπου ετών, εις το σημείον ακριβώς του Σουφλίου, ευρίσκετο μικρόν και ασήμαντον χωρίον, του οποίου και η ονομασία ακόμη αγνοείται. Μετά την καταστροφήν του Σουλίου, οι διεσπαρμένοι κάτοικοι του, εζήτησαν άσυλον εις διάφορα σημεία της Ελληνικής γης, και άγνωστον υπό ποίας συνθήκας, εγκαταστάθησαν οικογένειαι εις το Σουφλίον, εις το οποίον και παρεφθαρμένον έδωσαν το όνομα του Σουλίου, δια να αποφύγουν προφανώς την μήνιν των Μουσουλμάνων κατά του θρυλλικού πλέον κέντρου, εις το οποίον εταπεινώθησαν αι ορδαί του Αλί Πασά. Με απόλυτον βεβαιότητα όμως δύναται τις να ειπή: Ότι το μέρος εις το οποίον οι Σουλιώται εγκαταστάθησαν και έκτισαν το Σουφλίον, ήτο πρότερον τόπος κατοικίαας Μουσουλμάνων, οι οποίοι δεν τα πήγαιναν καθόλου καλά με τους νέους κατοίκους, και κατόπιν πολλών παντοειδών πιέσεων, για τη εποχή εκείνην - κατά το πλείστον Κλέφτικων εκδηλώσεων - ηνάγκασαν τούτους, να εγκαταλείψουν το Σουφλίον, και να υδρίσουν το ήδη από Μουσουλμανικόν κόσμον χωρίον “Σουλφάρ”, το κείμενον επί της μεταξύ Διδυμοτείχου και Ορεστιάδος Τουρκικής όχθης του Έβρου.

Την Σουλιακήν προέλευσιν των κατοίκων του Σουφλίου, επιβεβαιώνουν, ο ήδη ονομαζόμενος συνοικισμός του Σουφλίου “Κακοσούλ-Μαχαλά”, ο κείμενος εις το υψηλότερον τμήμα του, και η από ετών διασωθείσα οδός “Λέκκα” φερώνυμος Σουλιώτου ηγέτου. Οι χοροί και αι ενδυμασίαι των παλαιών του Σουφλίου κατοίκων, μαρτυρούν την εκ του Σουλίου καταγωγήν των, καθώς και τα επώνυμα των κατοίκων του, σχέσιν έχοντα με Σουλιώτικα επώνυμα. Ούτως εξηγείται η πρωτοστατήσασα κατά την τελευταίαν τριακονταετίαν Σουφλιακή Ελληνική Ψυχή, εις τους αγώνας της κατά της δολιότητος της επικρατήσεως των Βουλγάρων. Η καθολική δράση των εις την εξυπηρέτησιν των υποθέσεων της πατρίδος - αποδειχθείσης ευεργετικής της αναμίξεως - των δεινώς πληγέντων Θρακών κατά την επανάστασιν, εμβολιασθέντων με Σουφλιώτικην φλέβα κατοίκων. Το νεοελληνικό αυτό αίμα, αρκούντως ανέδειξε το νεώτερον ηρωϊκόν Σουφλίον. Τούτο περίτρανα ήρχισε να το αποδεικνύει κατά το 1913, ότε ηνάγκασε ο αξιόμαχος Στρατιωτικός του Σουφλίου σχηματισμός, να εκκενώσει την πόλιν του ο Βουλγαρικός στρατός. Πιεζόμενος αυτός υπό του εκ Διδυμοτείχου επερχομένου Τουρκικού, υπεχρεώθη υπό του Σουφλιώτικου Στρατιωτικού σχηματισμού να λάβη θέσιν εκείθεν της περιοχής του “Άρδα”. Αλλά και ο προελαύνον Τουρκικός, και αυτός γνωρίζων το αξιόμαχον του Σουφλιώτικου Στρατού, εστάθη έξωθι του Σουφλίου και κατόπιν πολυημέρων συνεννοήσεων και μετά υπογραφήν πρωτοκόλλου, εισήλθεν ειρηνικώς… εις την πόλιν. Αυτήν ως γνωστόν την παρέδωσε κατόπιν συμφωνίας των εις τους Βουλγάρους, την οποίαν τέλος ανεκατέλαβεν ο Ελληνικός στρατός, τη αλησμόνητον εκείνην δια τους Σουφλιώτας ημέραν. Την 15ην Μαΐου του 1920!

Πρωτοστατήσασα μορφή εις την όλην πατριωτικήν κίνησιν του Σουφλίου, κατά την δυσχερή εκείνην εποχήν - προ και μετά τον Βουλγαρικόν πόλεμον - ξεχωριστή και δεσπόζουσα, αλλά και επιβλητική είναι η μορφή του Κ. Κουρτίδου, ιατρού, λογογράφου, ιστορικού πολιτευτού και Γενικού Διοικητού Θράκης, κατά το 1924 μέχρι του 1925. Αξιόλογοι όμως τούτου συνεργάται και συμπαραστάται εις τον Καθολικόν υπέρ της Ελευθερίαςαγώνα των Σουφλιωτών, τυγχάνουν και οι: Πασχάλης, Μανάβης, Ελευθέριος Γκιρτζής, Δημήτριος Βαλτζιόγλου, Ευάγγελος Μόκαλης, Ηλίας Αργυριάδης και άλλοι Σουφλιώται, των οποίων η προσφορά είναι περισσότερον γενική, ενώ τω ανωτέρω εξέχουσα. Με τους ανωτέρω ο αείμνηστος Κουντουριώτης, - ο θρυλικός της “Έλλης” ναυμάχος - , οι αξιωματικοί του Τυπάλδος και Μελάς, με μικρόν άγημα πεζοναυτών, έφθασεν εις την “Κορνοφωλέαν” - κωμόπολιν έξωθι και εις ολίγην απόστασιν από του Σουφλίου - τον Ιούλιον του 1913. Εκέι συνεκάλεσε τους προκρίτους των Ελληνικών χωρίων, και συνέστησεν εις αυτούς, τον τρόπον διεξαγωγής του αντιβουλγαρικού αγώνος, υπό την Φωτεινήν του Κουρτίδου ηγεσίαν. Αλησμόνητες ημέρες για τους Σουφλιώτες όταν επληροφορήθησαν την εις την Κορνοφωλέαν παρουσίαν του Κουντουριώτου και οτ συγκληθέν Συυμβούλιον υπ’ αυτού, δια την αποπεράτωσιν του έργου το οποίον μόνοι των ήρχισαν οι Σουφλιώται.

Πολλαί πόλεις της Θράκης θα υπερηφανεύοντο δια την ιστορικήν των συμβολήν εις τους αγώνας δια την ελευθερίαν. Αλλά και πολλαί ζηλοτύπως θα υπερηφανεύοντο δια την πρωτοπορειακήν δραστηριότητα εις τους Ελληνικούς αγώνας της πόλεως του Σουφλίου. Ισρτορία γεμάτη πίστιν Ελληνικήν! Και σήμερον ακόμη, - και κατά την κατοχήν ενωρίτερον -, η μικρά πόλις του Σουφλίου αγωνιζομένη το αγώνα της πατρίδος, έδωσε και δίδει αρκετά μαθήματα της ελληνικής ανδρείας…»

Ο δεύτερος ο κ. Κ. Ι. Κ., σχεδόν τα ίδια πράγματα μας ανέφερε για το Σουφλί αλλά πιο σύντομα και πιο περιγραφικά. «Το Σουφλί, μας λέει, διακρίνεται από περίεργα χαρακτηριστικά, που ο ταξειδιώτης αντικρύζει εις τους κατοίκους και εις τα σπίτια των και γενικώς εις την μορφήν της πολιτείας των. Οι Σουφλιώται έχουν άραγε Σουλιώτικη καταγωγή, όπως υπεστηρίχθη από μερικούς λογίους; Ήλθαν τάχα εδώ από το Σούλι κατά την εποχή του Αλή-Πασσά; Προκύπτει τούτο από το γεγονός ότι μια συνοικία του Σουφλίου ονομάζεται “Κακοσούλι” και υπάρχει μία οδός “Λέκκα”; Ο Σουφλιώτης ιατρός λόγιος και Γενικός Διοικητής της Δυτ. Θράκης κ. Κουρτίδης, αποθανών εις τας Αθήνας κατά την κατοχήν - δεν παραδέχεταιτην γνώμην αυτήν. Κατ’ αυτόν, (και την γνώμην του εδημοσίευσε και εις το Αρχείον Θράκης), το Σουφλί έχει Αλβανικήν καταγωγήν, που τεκμαίρεται από την φυσιογνωμίαν , τον χαρακτήρα, τας ιδιότητας, αρετάς και ελαττώματα, ήθη και έθιμα: (όπως οι χοποί των κοριτσιώνκατάτην εορτήν του Λαζάρου - εορτή ιδιαιτέρως Αλβανική - ο χορός “Τράτα των Μεγάρων” και τα επίθετα των κατοίκων του: (Κυρίως τα εις ούδης: όπως Χρηστούδης, Κυρανούδης, Ανδρούδης, κλπ.). Είνε ιστορικώς εξηκριβωμένα λέγει ο αείμνηστος Κουρτίδης, ότι: Αλβανικοί Χριστιανικοί πληθυσμοί εγκαταστάθησαν κατά τον 16ον και 14ον αιώνα. Το Σουφλί - πάντοτε κατά τον Κ.Κουρτίδην - παράγεται από την Τουρκικήν λέξιν Σοφού, (που σημαίνει άγιος, λόγιος ιερωμένος, διαβασμένος). Υπάρχει μάλιστα παρέκει και ένα χωριό Τουρκικό με το όνομα αυτό “Σοφδουλάρ”. Εις τους Σουφλιώτες δίνεται έτσι τώρα η αφορμή να ξεκινήσουν δια μίαν νέαν μελέτην της καταγωγής των, και επιτύχουν ίσως καμίαν εντυπωτικήν ανακάλυψιν εις το θέμα αυτό.

Εις τας πολιτείας του νομού Έβρου το πρώτον μεταφορικόν μέσον - το κάρρον που σύρεται με βώδια - έχει πολλούς τεχνίτας . Αλλά εις το Σουφλί το βασίλειον της καρροποιείας φαίνεται να είναι παντοδύναμον! Εις την κεντρικήν οδόν του αι επιγραφαί: “Καρροποιείον” είναι πολλαί. Ο ρυθμός δε των κτυπημάτων των τεχνιτών πολύ συχνόςˑ Πάντως όμως πολύ προτιμότερος από τα ξεχυμένα λάδια και τη μαυρίλα των ακθάρτων συνεργείων αυτοκινήτων… Ο αρχιτεκτονικός ρυθμός των σπιτιών του Σουφλίου είνε διαρρυθμισμένος όχι προς χάριν των ανθρώπων που τα κατοικούν αλλ’ ενός ζωηφίου (του μεταξοσκώληκος) που τους διατρέφει. Δια την άνεσιν του οι Σουφλιώτες, χάνουν την ιδικήν των, και είναι έτοιμοι να του κάνουν κάθε θυσίαν. Είνε όπως ελέχθη το “μεταξοπούλι”. Τα σπίτια προς χάριν του έχουν πολλά παράθυρα το ένα κοντά στο άλλο, και ομοιάζουν προς μεγάλας αποθήκας…»

Ο υποχρεωτικός κ. Κ. Ι. Κ. πολλά θα είχε ίσως να μας αναφέρει ακόμη για το Σουφλί, αν δεν βιαζόταν κι αυτός να πάρει το τρένο - που πάντα μας περιμένει - για να μας μεταφέρει σε μια άλλη Θρακική πολιτεία με περισσότερη ιστορία και περισσότερα αξιοθέατα και ενδιαφέροντα, στο “Διδυμότειχο”…

    Μα ας τον αφήσουμε να μας οδηγήσει και πάλι αφού επιμένει να 'ναι ο υποχρεωτικός ξεναγός και ο οδηγός μας!…

Πηγή: Το έργο του Τάκη Ακρίτα (ψευδώνυμο του δάσκαλου και λογοτέχνη Ανέστη Φ. Ευμορφόπουλου), «Η Θράκη - το διαμάντι της Ελλάδος».