ΔΥΟ ΠΡΟΤΥΠΑ ΗΡΩΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΥΣΙΑΣ

 

ΔΥΟ ΠΡΟΤΥΠΑ ΗΡΩΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΥΣΙΑΣ

Πρότυπα ηρωϊσμού και θυσίας στο βωμό της ελευθερίας, έχει πολλά να παρουσιάση η Κύπρος στον απελευθερωτικό αγώνα της εναντίον των αποικιοκρατών. Όπως του ήρωα Αυξεντίου, των εκτελεσθέντων, απαγχονισθέντων, και άλλων πατριωτών. Εδώ θα παραθέσωμε δύο από τα πλέον χαρακτηριστικά. Του Χαρ. Μούσκου και του Ανδρέα Ζάκου που πολέμησαν μαζί στο ίδιο μέρος.

Να πως αναφέρεται πως έπεσε ο ανεψιός αυτός του Μακαρίου στη μάχη των Σόλων, σαν καλαμιά πάνω στο άνθος της ηλικίας του:

«Η μάχη των Σόλων, θα μείνη ένας σταθμός ανδρείας και ένας φωτοδότης εκτυφλωτικού φωτόςˑ για όσους θέλουν να πάρουν παραδείγματα παλληκαριάς. Ο πρώτος από τους ηρωικούς αγωνιστές που πήραν μέρος στη μάχη αυτή, ήταν ο Χαρ. Μούσκος . Γεννήθηκε το 1932, στην Παναγιά της Πάφου. Εκεί τελείωσε το δημοτικό σχολείο και στην Πάφο το γυμνάσιο. Κατόπιν ξεκίνησε για να βρη δουλειά.

Θέλησε να καταταγή στην αστυνομία, μα τον απέκλεισαν γιατί ήταν εξάδελφος του Μακαρίου.

Τρεις μήνες μετά την έκρηξι του ένοπλου αγώνα της Κύπρου, συνελήφθη και δικάστηκε. Αθωώθηκε, όμως, γιατί δεν υπήρχαν στοιχεία εναντίον του.

Ο Χαρ. Μούσκος, έπεσε στις 15 Δεκεμβρίου 1955, πολεμώντας μέσα σ’ ένα χαντάκι, κοντά στη Λεύκα. Η μάχη είχε σχεδόν τελειώσει, όταν ο Άγγλος ταγματάρχης Κούμπ, έρριξε μιά τελευταία ριπή οπλοπολυβόλου κατά των τριών νέων που βγαίναν από το χαντάκι.

Ο ένας τους κυλίστηκε σφαδάζοντας... Οι άλλοι δύο προχώρησαν, και παρέλαβαν τον οπλισμό τους οι στρατιώτες. Ήσαν ο Χαρ. Μιχαήλ και ο Ανδρέας Ζάκος. Ο βαριά τραυματισμένος ήταν ο Μούσκος!... Ο ταγματάρχης τους ρώτησε τα ονόματά τους. Και ο Ζάκος του μίλησε για λευτεριά. Στην άγρια ησυχία που ακολούθησε τη μάχη στη Λεύκα, ακούγονταν ο διάλογος του Ζάκου και του ταγματάρχη Κούμπ που μιλούσαν για Λευτεριά...

Πάνω σ’ αυτή τη κουβέντα ξεψύχησε ο Μούσκος. Όσοι τον είδαν ευθύς μετά τον θάνατό του, είπαν πως το πρόσωπό του πάγωσε μ’ ένα χαμόγελο υπέρτατης καλωσύνης.

Έξη μήνες μετά το θάνατό του στη Λεύκα, οι Άγγλοι παρέδωσαν στην οικογένειά του τα αντικείμενα που βρέθηκαν πάνω του: ένας σταυρός, μιά χτένα, λίγα χρήματα... κι’ ένα ματωμένο τραγούδι!...

Ο Χαρ. Μούσκος, δεν εγκατέλειψε ούτε στο βουνό το μεγάλο του πάθος: την ποίησι! Έγραφε, απήγγειλε, έσκιζε... Το τραγούδι που βρέθηκε πάνω του, γραμμένο σ’ ένα πρόχειρο χαρτί, είχε αλλάξει χρώμα, από το αίμα της καρδιάς του. Το είχε στο πορτοφόλι του προς την αριστερή μεριά του μπουφάν του, και γέμισε αίματα από τα τραύματά του.

Την υπογραφή του την σκέπαζε μιά μεγάλη κηλίδα αίμα!...

Ιδού και η ιστορία του άλλου ήρωα του αγώνα Ανδρέα Ζάκου.

Σ’ αυτήν αναφέρονται οι τελευταίες στιγμές προ του απαγχονισμού του που δείχνουν το ψυχικό σθένος ενός πατριώτη που δεν λογάριασε το θάνατο:

«Στις 10 Αύγουστου 1956 ως γνωστόν απαγχονίστηκε ο Ανδρέας Ζάκος μαζί με τους Χαρ. Μιχαήλ και Ιάκωβο Πατάτσο. Τον θάνατό του θρήνησε ολόκληρο το πανελλήνιο, και οι καμπάνες στις πόλεις και στα χωριά στην Κύπρο και στην Ελλάδα, χτυπούσαν λυπητερά όλη τη μέρα...

Ο Ανδρέας Ζάκος συνελήφθη αιχμάλωτος στη μάχη των Σόλων. Εκεί που σκοτώθηκε ο Χαρ. Μούσκος.

Ο Ανδρέας ήταν ένας από τους πλέον σοβαρούς και σεμνούς μαθητάς στο σχολείο του, γι’ αυτό και όλοι τον αγαπούσαν ξεχωριστά.

Όταν κάποτε, ο διευθυντής της εταιρείας που εργαζότανε ζήτησε να μην υψώσουν οι Έλληνες σημαίες στα σπίτια τους, ο Ζάκος επί κεφαλής επιτροπής παρουσιάστηκε ενώπιόν του και προσπάθησε να τον πείση.

«Είμαστε Έλληνες, και αυτή είναι η σημαία μας! Εγώ ο ίδιος, πρώτος αύριο το πρωί θα κάνω έπαρσι κι’ ας γίνη ό,τι γίνη».

Στις 15 Δεκεμβρίου 1955, στην πλαγιά μιας κοιλάδας, κοντά στους αρχαίους Σόλους, συνελαμβάνετο αιχμάλωτος έπειτα από μάχη που διήρκεσε μιά ώρα. Μαζί του συνελήφθη ο Χαρ. Μιχαήλ. Δίπλα τους, ο Άγγλος ταγματάρχης Κούμπ, εξετέλεσε τον συνάδελφό τους Χαρ. Μούσκο, που ήταν βαρειά τραυματισμένος...

*

Στις 29 Φεβρουάριου 1956, κατεδικάστη εις τον δι’ αγχόνης θάνατον!

Λίγο πριν εκτελεσθή ζήτησε ν’ ακούση δύο δίσκους του Μπετόβεν και του Μπάχ, κι’ έγραψε το τελευταίο γράμμα του στον αδελφό του. Του έγραφε:

Αγαπητέ μου αδελφέˑ

«Όταν θα πάρης το γράμμα μου θα έχω φύγει για πάντα. Υπάρχει κανείς που θα μείνη;

Η ώρα του θανάτου πλησιάζει, μα στη ψυχή μας φωλιάζει η ηρεμία . Τη στιγμή αυτή ακούμε την Ηρωϊκή Συμφωνία του Μπετόβεν. Στη θέσι που βρισκόμαστε (εννοούσε και τον Μιχαήλ) τώρα, ούτε με το μικροσκόπιο δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε που υπάρχει τραγωδία στο θάνατο. Τότε μόνο θα αισθανόμουνα λύπη, αν ήξερα ότι θα μπορούσα να μείνω για πάντα νέος κι’ αθάνατος, αν απέφευγα την εκτέλεσι. Νομίζω όμως πως μόνο με την εκτέλεσι, θα μπορέσω να μείνω πάντα νέος κι’ αθάνατος!...

Δίνε θάρρος στην οικογένεια. Προσπάθησε να παρηγόρησης την μητέρα μας. Ο πρώτος γυιός της, από τώρα και στο έξης, θα είσαι εσύ και όχι εγώ.

Σε φιλώ

ο αδελφός σου Ανδρέας»

Πηγή: Τάκης Ακρίτας, «Κύπρος - Το Γαλάζιο Νησί», Αθήνα 1971.