ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΟΝΟ ΤΟ ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ…

 

   Δεν έμεναν μόνο σε αυτό οι τούρκοι!!

 

Τουρκικές γαλέρες και πειρατικές φούστες

Εκτός από το παιδομάζωμα, μεγάλη φθορά του Ελληνισμού προκάλεσε και η υποχρεωτική ναυτολόγηση των Ελλήνων στα τουρκικά πολεμικά πλοία, όσο και οι στρατιές των σκλάβων που έσερναν οι πειρατές, με προορισμό όχι μόνο τα σκλαβοπάζαρα άλλα και τη χρησιμοποίησή τους στα ίδια τα πειρατικά πλοία. Κι ενώ με το παιδομάζωμα απέβλεπε η οθωμανική διοίκηση πρωτίστως στον μερικό εξισλαμισμό των κατακτημένων εδαφών και στην εδραίωση της οθωμανικής κυριαρχίας, η υποχρεωτική ναυτολογία των Ελλήνων στο τουρκικό πολεμικό ναυτικό γίνεται κυρίως για στρατιωτικούς λόγους.

Ήδη, όταν οι Οθωμανοί Τούρκοι συγκροτούσαν το κράτος τους επεκτεινόμενοι στη Δυτική Μ. Ασία, είχαν επιστρατεύσει τους Έλληνες ναυτικούς. Με τη συμβολή τους συγκρότησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα υπολογίσιμη ναυτική δύναμη. Ο ναύσταθμος της Κωνσταντινούπολης, ναυπηγείο και ναυτική βάση συγχρόνως, έγινε έκτοτε η κυριότερη βάση του τουρκικού στόλου. Τουρκικοί ναύσταθμοι υπήρχαν και σ’ όλα τα μεσογειακά, παρευξείνια και νησιωτικά παράλια τόσοι, ώστε θα φαινόταν απίθανη η επιτυχής έκβαση οποιασδήποτε επαναστατικής κίνησης των υποδούλων: Τα τουρκικά πλοία μπορούσαν εύκολα να προσεγγίσουν σ’ όποιον τόπο, αλλά και να ανεφοδιαστούν, να επιδιορθωθούν και να συμπληρώσουν τα πληρώματά τους. Τα πλοία του τουρκικού στόλου ήταν κωπήλατα ή και ιστιοφόρα. Το κύριο τμήμα του στόλου αποτελούνταν από ελαφρά σκάφη, χαρακτηριστικός τύπος των οποίων ήταν οι γαλέρες. Τ’ όνομά τους το συνόδευαν οι νησιώτες με πολλούς στεναγμούς.

Οι ελληνικές νησιωτικές κοινότητες θίγονταν διπλά: και έπρεπε να εξεύρουν από τα μέλη τους τους απαραίτητους ναύτες, και όφειλαν να καταβάλλουν τις αμοιβές των κωπηλατών και τις δαπάνες συντήρησής τους. Επιπλέον, επειδή τα κουρσάρικα πλοία, οι ευκίνητες φούστες, λυμαίνονταν κυρίως τα νησιά και τα παράλια, συχνά οι κάτοικοί τους προσπαθούσαν να συγκεντρώσουν τα απαιτούμενα ποσά, για να εξαγοράσουν τους αιχμαλώτους τους. Αλλά και τα τουρκικά πλοία λειτουργούσαν κατά παρόμοιο τρόπο· γι’ αυτό εξάλλου και οι μεγάλοι Οθωμανοί ναύαρχοι αποκαλούνται στις πηγές «μεγάλοι κουρσάροι». Μόνο όμως οι πλούσιοι είχαν την οικονομική δυνατότητα να καταβάλουν τα αναγκαία λύτρα· οί φτωχοί ήταν καταδικασμένοι να μην ξαναδούν τους δικούς τους. Για v’ αντιμετωπίσουν, λοιπόν, τα έξοδα εξαγοράς των αιχμαλώτων, στις ενετοκρατούμενες Κυκλάδες οι ηγεμόνες είχαν επιβάλει μια ειδική εισφορά, το τουρκοτέλι. Στη δε Ζάκυνθο, για τον ίδιο λόγο, όσα πλοία αγκυροβολούσαν στο λιμάνι, κατέβαλλαν ειδικό φόρο, τα σκλαβιάτικα.

Από την άλλη, η ναυτολόγηση υγιών και ρωμαλέων ανδρών, ηλικίας δεκαπέντε έως πενήντα και με σχετική εμπειρία, όπως όριζαν τα φιρμάνια, δεν ήταν πάντα εύκολη υπόθεση. Οι ναυτολογούμενοι, βέβαια, δεν υποχρεώνονταν να εξισλαμισθούν, μολονότι δεν σπάνιζε και το αντίθετο, κάτι το οποίο η ελληνική κοινωνία στιγμάτιζε και αρνούνταν πεισματικά ν’ αποδεχθεί. Έτσι, στην Ύδρα του 1769 θα παιχθεί ένα φοβερό δράμα. Ο Χατζη-Καραντάνης, νέος από μεγάλο τζάκι, μονογενής και ορφανός, αφήνει τη χήρα μάνα του απροστάτευτη στο νησί, γιατί κληρώθηκε «για τη δουλεία των σουλτανικών πλοίων». Όταν αργότερα επιστρέφει, δεν είναι ο αφυπηρετήσας ναύτης, παρά ένας αλαζονικός σαρικοφόρος, κυβερνήτης τουρκικού δικρότου, ο οποίος έπιασε λιμάνι στο νησί, για να δει τη μάνα. Πληγωμένη η υπερηφάνεια του νησιού, τραγωδία η αλλαξοπιστία. Κι η Χατζη-Καραντάναινα ανεβαίνει μαζί του στον εξώστη του αρχοντικού να δει το πλοίο. «Και από εκεί τον έριξε στο λιθόστρωτο, αφού του έδωσε την κατάρα της με όλη την δύναμη της ψυχής της» ….

Στις τουρκικές γαλέρες ήταν τόσες οι πολεμικές συγκρούσεις και τέτοιες οι συνθήκες διαβίωσης, που μετέβαλλαν τη ναυτολόγηση σε αληθινή συμφορά για τους νησιώτες Έλληνες. Εξάλλου, οι χριστιανοί «λεβέντες», όπως αποκαλούνταν οι ναυτολογούμενοι, δεν προσέρχονταν εθελοντικά να καταταγούν στο τουρκικό πολεμικό ναυτικό, όπως οι Τούρκοι. Αντιθέτως τα χριστιανικά πληρώματα αποτελούνταν «από οιονεί σκλάβους που εκτελούσαν τις πιο κοπιαστικές εργασίες».

Ο W. W. νοη Mitrowitz είχε την ατυχία να σκλαβωθεί από τους Τούρκους και να ζήσει αρκετό καιρό τη ζωή του αλυσοδεμένου κωπηλάτη γαλέρας. Την περιγράφει ζωντανά: «Ο σκλάβος είναι δεμένος με αλυσίδες από το ένα πόδι κάτω από τον πάγκο και τον αφήνουν ελεύθερο μόνο για να τραβάη κουπί. Από τη μεγάλη ζέστη είναι αδύνατο να κωπηλατήση παρά μόνο γυμνός [ . . . ] Κι’ όταν το καράβι ανοιχτή στο πέλαγος, θα περαστούν στα χέρια του σκλάβου σιδερένιες χειροπέδες για να μη μπορή να αντισταθή ή να αμυνθή κατά των Τούρκων. Έτσι ο αιχμάλωτος, σιδεροδεμένος χεροπόδαρα, είναι αναγκασμένος να τραβάη κουπί νύχτα μέρα ώσπου το δέρμα του να καή σαν του καψαλισμένου γουρουνιού και ν’ ανοίξη από τη λαύρα. Ο ιδρώτας τρέχει στα μάτια του, περιλούζει το κορμί του. Κι ο καπετάνιος, αν δη κανένα να σταματάη για να πάρη ανάσα, τον χτυπάει με το βούρδουλα της γαλέρας ή μ’ ένα σκοινί βρεγμένο στη θάλασσα, ώσπου να ματώση το κορμί του. Μ’ όλα αυτά, ο σκλάβος πρέπει να σωπαίνη, πρέπει ν’ αποφεύγη ακόμα και να γυρίση το κεφάλι να φωνάξη ‘‘ώχ” γιατί αμέσως ακολουθούν διπλάσια χτυπήματα και βροχή από βρισιές: ‘‘Σκύλε, γιατί αντιμιλάς, γιατί θυμώνεις;” τροφή τους είναι δυό κομματάκια γαλέττα... Είμαστε γεμάτοι ψείρες και κοριούς... Η ζωή μας πάνω στη γαλέρα ήταν κόλαση, κάτι χειρότερο κι’ από το». Κι αν έτσι διαζωγράφησε ένας ναύτης τη ζωή του στο τουρκικό ναυτικό, τί θα έγραφε άραγε για τα πειρατικά πλοία;

Σωστός συναγερμός γινόταν στις νησιωτικές και παραθαλάσσιες κοινότητες, όταν από μακριά πρόβαλλε καμιά πειρατική φούστα. Ποτέ δεν έφτανε για καλό. Τα σκλαβοπάζαρα της αυτοκρατορίας δεν άδειαζαν ούτε στον πόλεμο ούτε στην ειρήνη. Γέμιζαν πάντα από τις εξορμήσεις των πειρατών. Ουσιαστικά, η δράση των πειρατών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πέραν του ότι υπήρχαν και Τούρκοι πειρατές, νομιμοποιούνταν από τα σκλαβοπάζαρα. Ένα πλήρες δίκτυο ανθρώπινου εμπορίου, απλωμένο σε πολλές πόλεις της αυτοκρατορίας, λειτουργούσε με εντατικούς ρυθμούς και αποτελούσε μία από τις κυριότερες χρηματοοικονομικές δραστηριότητες της οθωμανικής αγοράς. Σκλάβες που γνώριζαν πλέξιμο, κέντημα, μουσική πωλούνταν «και 500-600 τάληρα, αν όχι 1.000 και 2.000 ακόμα». Εξάλλου το κράτος εισέπραττε ειδικό φόρο από κάθε αγοραπωλησία. Το ισλάμ αναγνώρισε και προήγαγε το δουλεμπόριο ως θεσμό.

Τα νήπια μεταφέρονταν στα σκλαβοπάζαρα σε σακιά, σαν να ήταν λαγοί. Οι υπόλοιποι, σε ομάδες δέκα-δώδεκα ατόμων, δεμένοι όλοι με την ίδια αλυσίδα. Πολλοί σκλάβοι ξεψυχούσαν ήδη κατά τη μεταφορά τους, από την πείνα, τη δίψα, τις κακουχίες. Άλλοι πάλι, που είχαν την ευτυχία να τους εξαγοράσουν οι δικοί τους, πέθαιναν λίγο μετά την επιστροφή στο σπίτι τους. Κι όταν κάποτε λοιμική νόσος προσέβαλε το στόλο του τρομερού κουρσάρου Μπαρμπαρόσα, δεν δίστασε να ρίξει όλους τους αιχμαλώτους στη θάλασσα. «Και ην ιδείν τας ακτάς των αιγιαλών νεκρών σωμάτων πεπληρωμένους».

Όσους επιζούσαν, τους περίμενε μοίρα ανάλγητη. Τα σκλαβοπάζαρα στεγάζονταν σε ειδικό χάνι, όπου οι σκλάβοι παρατάσσονταν στη σειρά σαν ζώα. Κατά τον Νικολά Νικολάι, «η αγοραπωλησία γίνεται όπως και στο αλογοπάζαρο». Κατά τον Ζόργκ από τη Νυρεμβέργη, «στα σκλαβοπάζαρα έγδυναν εντελώς τους δούλους και τους ανάγκαζαν να χορεύουν και να κάνουν ασκήσεις», για να ξεχωρίσουν οι γεροί απ’ τους αδύναμους. Την ίδια πληροφορία δίνει από προσωπική εμπειρία και ο Ούγγρος Γκεόρκι, που είχε την ατυχία να υπάρξει δούλος. Κι όταν τα άσπρα θα έπεφταν κι οι σκλάβοι θ’ ακλουθούσαν τον νέο αφέντη, τα ίχνη τους συνήθως χάνονταν οριστικά...

 

Πηγή: Αθηνά Χ. Αλεξίου, «1821 Μύθος ή Θαύμα;», το οποίο κυκλοφόρησε από την Αδελφότητα Θεολόγων ο «Σωτήρ».