Όταν οι Έλληνες του Μοναστηρίου συγκροτούσαν πατριωτικούς συνδέσμους.

 

 

Η ΣΥΜΠΗΞΙΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ 

(1852)

 

Περί το 1852 οι απόφοιτοι της σχολής του Βαρνάβα, νέοι ως επί το πλείστον ζωηροί και με ζέον πατριωτικόν αίσθημα, συνέπηξαν ένα σωματείον, του οποίου σκοπός ήτο η αναζωπύρωσις του πατριωτικού αισθήματος των πολιτών και η κατά το ενόν προστασία των Χριστιανών κατά πάσης βιαιοπραγίας εκ μέρους των Τούρκων.

Ήτο τρόπον τινα είδος λέσχης, εις την οποίαν είχαν προσδώση το όνομα «Καζίνο»∙ ίνα μη διεγείρωσι τας υπονοίας των Τουρκικών Αρχών. Καζίνα τότε ωνόμαζαν οι Τούρκοι τα χριστιανικά καφενεία. Ενοίκιασαν ένα κατάλληλον κτίριον, ετοποθέτησαν ένα καφετζήν, είχαν όμως και μίαν μικράν βιβλιοθήκην, εφοδιασμένην με τα ολίγα βιβλία της εποχής εκείνης, με την ανάγνωσιν των οποίων κατεγίνοντο τα συχνάζοντα μέλη.

Εκεί λοιπόν εγίνοντο και αι κατάλληλοι συνομιλίαι περί παντός ζητήματος και θέματος αφορώντος τον κρύφιον σκοπόν του σωματείου. Πολλάκις δε κατήρχοντο εις την απέραντο αυλήν της λέσχης και επεδίδοντο εις διαφόρους ασκήσεις ανοργάνου γυμναστικής, ην είχον εκμάθη εις το σχολείον, συνοδευομένας και υπό πατριωτικών ασμάτων.

Οι Τούρκοι είχον οσφρανθή κάπως την ίδρυσιν του σωματείου, αλλ’ εφ’ όσον δεν εξεδηλούτο καμμία έμπρακτος εκφάνσις του κυρίως σκοπού του, εις ουδέν διάβημα προέβαινον εναντίον αυτού. Δεν παρήλθεν όμως πολύς καιρός και έλαβε χώραν ένα γεγονός το οποίον έδωκεν αφορμήν να αποκαλυφθή εις τα όμματα των Αρχών όποιον πραγματικώς ήτο το Καζίνο αυτό:

Κάποιος νέος χριστιανός εφόνευσεν, υπερασπιζόμενος την τιμήν και την ζωήν του, ένα νέον Τούρκον.

Πράγμα πρωτάκουστον δι’ εκείνην την εποχήν! Χριστιανός να φονεύση Τούρκον! Αδιάφορον υπό ποίας συνθήκας. Συνεπώς μέγας αναβρασμός παρά τοις Τούρκοις.

Συλληφθέντος του δράστου, εγένετο εν ολιγίσταις ημέραις η δίκη του και κατεδικάσθη εις θάνατον.

Ήτο ήμερα Πέμπτη και ελέγετο ότι την αμέσως επομένην Δευτέραν, ημέραν καθιερωμένην δια το εβδομαδιαίον παζάρι, ήθελε λάβη χώραν η εκτέλεσίς του εν μέση αγορά.

Εκείνας τας ημέρας έτυχε να έλθη εις το Μοναστήρι κατερχόμενος εκ Σερβίας, όπου κατέστειλε επαναστατικήν τινα κίνησιν των Σέρβων ο Πρωθυπουργός, «Σατραζάμης» τουρκιστί λεγόμενος, ηγούμενος εκστρατείας κατά των επαναστατησάντων Αλβανών, ίνα διευθύνη εκ του σύνεγγυς αυτήν. Τοιαύται στάσεις της Αλβανίας και συνεπώς εκστρατείαι κατ’ αυτής ελάμβανον χώραν, ως γνωστόν, συχνότατα μέχρι των τελευταίων ήμερών, των προ του Βαλκανικού πολέμου, αλλά πάντοτε σχεδόν, μη προχωρούσαι μέχρις αιματηράς συγκρούσεως, κατέληγον εις ειρηνικήν συνθηκολόγησιν, παρεχόμενων δικαιωμάτων τινών τοις Αλβανοίς, η των τελευταίων τούτων ανακρουόντων πρύμναν.

Οι νέοι λοιπόν του Καζίνου απεφάσισαν να μεταβώσιν εν σώματι ίνα διαμαρτυρηθώσι προς τον Πρωθυπουργόν δια την παράνομον και σκληράν αυτήν απόφασιν του δικαστηρίου. Τούθ’ όπερ και εγένετο. Επιτροπή εκ δεκαπέντε περίπου εξ αυτών παρουσιάσθη ενώπιον του Πρωθυπουργού και με γλώσσαν κάπως έντονον επέκρινε την βεβιασμένην απόφασιν και εζήτησε την μετατροπήν της ποινής εις πρόσκαιρα δεσμά.

Ο πανούργος Πρωθυπουργός ακούσας μετά προσοχής και κάποιας ανοχής την διαμαρτυρίαν υπεσχέθη ότι θέλει εξετάση την υπόθεσιν και θα φροντίση να εισακουσθή η αίτησίς των. Δεν παρήλθον όμως 24 ώραι και πληροφορηθείς καταλλήλως την ιδιότητα των διαμαρτυρηθέντων, ως μελών του Καζίνου, διέταξεν ου μόνον το κλείσιμον αυτού αλλά και την άμεσον σύλληψιν και φυλάκισιν απάντων των συχναζόντων εις αυτό. Ευτυχώς μόνον οκτώ εξ αυτών συνελήφθησαν, των λοιπών επιμελώς κρυφθέντων και διασωθέντων.

Οι συλληφθέντες ήσαν: Κωνσταντίνος Παπαναούμ, Κωνσταντίνος Γεώρσης και Σωτήριος Βοσνιάκου, διδάσκαλοι, ο Γεώργιος Τσάκας, φεσοπώλης, Δημήτριος Παπαθεοχάρους και οι Μήνας Βίστας και Ζιούζιος εκ Μεγαρόβου, εμπορευόμενοι εν Μοναστηρίω, και κάποιος άλλος έμπορος.

Σημειωτέον ότι ο Γεώργιος Τσάκας συνελήφθη κατά λάθος αντί του Γεωργίου Τσάλλη, πατρός μου, συνεπείς ομοιότητος των ονομάτων.

Εννοείται ότι και η εκτέλεσις του καταδικασθέντος δυστυχούς νέου εγένετο, ως είχε προαποφασισθή, την αμέσως επομένην Δευτέραν εν μέσω αγορά και εν πλήρει μεσημβρίς αγρίως δια σπάθης καρατομηθέντος.

Οι δε συλληφθέντες ωδηγήθησαν δέσμιοι εις Κων/πολιν, όπου ενεκλείσθησαν εις τας χειροτέρας και σκοτεινοτέρας φυλακάς∙ Εξ αυτών οι Μηνάς Βίστας, Ζιούζιος και ο τελευταίος απέθαναν εις την φυλακήν εκ των κακουχιών. Ο Σωτήριος Βοσνιάκου απεφυλακίσθη, ο Δημ. Παπαθεοχάρους κατόρθωσε να δραπετεύση των φυλακών, οι δε έτεροι τρεις εστάλησαν εξόριστοι εις την Κασταμονήν, οπόθεν μετά τινων ετών βίον αφέθησαν ελεύθεροι, αμνηστευθέντες τη μεσολαβήσει του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Εξ αυτών οι Κωνστ. Παπαναούμ και Κωνστ. Γεώρσης καθ’ όλην την διάρκειαν της εν Κασταμονή παραμονής των εχρημάτισαν διδάσκαλοι της εκεί Ελληνικής Κοινότητος.

Τοιούτο υπήρξε το τραγικόν τέλος του πρώτου εν Μοναστηρίω πατριωτικού σωματείου. Τα δε γεγονότα ταύτα έπληξαν βαθύτατα και καιρίως τα αισθήματα ολοκλήρου του χριστιανικού πληθυσμού.

 

Πηγή: Το βιβλίο του Παντελή Γ. Τσαλλη, «Το Δοξασμένο Μοναστήρι – Ήτοι Ιστορία της Πατριωτικής Δράσεως της πόλεως Μοναστηρίου και των Περιχώρων από του έτους 1830 μέχρι του 1908». Εκδόθηκε στην Θεσσαλονίκη το έτος 1932.