Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΤΟ ΕΤΟΣ 1881.

 

 

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΤΟ ΕΤΟΣ 1881 ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ

 

Πάνω που η Χίος άρχισε να συνέρχεται από τη σφαγή του 1822, έρχεται η θεομηνία του 1881. Συγκλονιστικός σεισμός την Κυριακή 22 Μαρτίου και ώρα 1:30 μ.μ. ταρακούνησε το νησί, προκαλώντας μεγάλες καταστροφές, ακόμα και στην απέναντι Ερυθραία. Την πρώτη δόνηση, όπως μας περιγράφει ο Ζολώτας∙ ακολούθησαν άλλες αρκετά σφοδρές δονήσεις, με αποτέλεσμα το νησί να μετατραπεί σε απέραντο ερειπιώνα. Ο σεισμός του 1881 κατέστρεψε ολόκληρο σχεδόν το νησί, μ’ έμφαση στα Μαστιχοχώρια, τον Κάμπο, τα Καμπόχωρα, την πόλη της Χίου και τη γύρω περιοχή, ενώ άφησε έξω το νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού και τα Μαστιχοχώρια Πατρικά, Καλαμωτή, Πυργί, Ολύμποι, Μεστά. Στη λαϊκή ιστορική διάλεκτο τούτη η θεομηνία καταχωρήθηκε σαν «χαλασμός».

Σπουδαία Μαστιχοχώρια, όπως η Καλλιμασιά, ο Καταρράκτης, τα Νένητα, μετατράπηκαν σε σωρό ερειπίων. Κι επειδή «ουδέν κακόν καλού άμικτον», αποτελεί ευτύχημα το γεγονός ότι ο σεισμός έλαβε χώρα με το φως της ημέρας, που οι περισσότεροι κάτοικοι βρίσκονταν στην ύπαιθρο. Παρ’ όλα αυτά, ο αριθμός των ενταφιασμένων στα ερείπια ανήλθε περίπου σε 11.000, χώρια οι τραυματίες.

Ο σεισμός αυτός έγινε αιτία ώστε τα κατεστραμμένα Μαστιχοχώρια ν’ αναπτύξουν πιο ανοικτές οικονομίες κι οι κάτοικοί τους να στραφούν στη μετανάστευση. Με τον τρόπο αυτό θα εξοικονομούνταν τα αναγκαία χρήματα για την ανοικοδόμηση των χωριών.

Αξίζει στο σημείο αυτό να διαβάσουμε το ψήφισμα που εξέδωσαν οι Πυργούσοι σχετικό με τον εν λόγω σεισμό. Τούτο το ψήφισμα καταγράφει σκέψεις, αισθήματα, πόνο, αλτρουισμό, κοινό πένθος για ό,τι αποτρόπαιο συνέβη. Δίδεται όμως ευκαιρία στους άρχοντες του χωρίου, με αφορμή το σεισμό, να διορθώσουν κάποιες κοινωνικές συμπεριφορές, που κατά τη γνώμη τους επιβαλλόταν. Το ψήφισμα τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία, πέραν των άλλων, διότι δίνει παράλληλα και τους «κοινωνικούς βαθμούχους» του χωριού Πυργί, που είναι σχεδόν παρεμφερείς σε όλα τα Μαστιχοχώρια. Το πρωτότυπο του ψηφίσματος εμπεριέχεται στα χειρόγραφα του χωριού και δίδεται ως έχει:

«Α’ Δεν έχει τινάς την άδειαν εκ τους έχοντας μαγαζεία το να ανοίγει την αγίαν Κυριακήν και Δεσποτικάς και Θεομητορικάς εορτάς εξ ων 15 Αυγούστον της Παναγίας μας το να πουλούν το ουδείς, ούτε κρασόρακον ούτε άλλο τι πράγμαν. Όποιος δε πιαστή ανοικτός εις τας τοιαύτας ημέρας και πουλή, θέλει πληρώνει πρόστιμον προς την χωριωεκκλησίαν ημών λίραν οθωμανικήν μίαν. 1.

Β’ Δεν έχει ουδείς εκ των Μυλωνάδων την άδειαν το να αλέθει τον Μύλον του την αγίαν Κυριακήν. Όποιος δε πιαστή ή και αρματώση θέλει πληρώνει πρόστιμον μεζήτιον ένα. 1.

Γ’ Δεν έχει τινάς εκ των κατοίκων την άδειαν το να πουλήσει μαστίχην και γλυκάνισσον εις κανένα έμπορον. Επίσης και ήτι άλλο πράγμα έχει διά πούλημα εις αυτήν την ημέραν την αγίαν Κυριακήν όποιος δε πιαστή και πουλήση ήτε το ένα ήτε το άλλο θέλει πληρώσει επίσης μεζήτιον ένα. 1.

Δ’ Δεν έχει τινάς την άδειαν εκ των κατοίκων μας μεγάλος και μικρός το να εργαστή την αγίαν Κυριακήν εις καμίαν υπερεσίαν. Ούτε μαστίχην, ούτε κέντος, εμφιλίσματα, ξυλόκλαδα, χορτάριν και παντός είδους υπερεσίας. Όποιος δ’ εργαστή θέλει πληρώση επίσης πρόστιμον ένα μεζήτιον. 1.

Ε’ Δεν έχουν την άδειαν οι παιγνιδιάτουρες του χωρίου μας το να παίζουν και να χορεύγουν∙ όλος διόλου. Όποιος πιαστή και παίζει θέλει πληρώνει πρόστιμον μίαν οθωμανικήν λίραν. 1.

 

 

Πηγή: Χρίστος Μπελλές, στο εξαιρετικό έργο του «Το Νησί της Μαστίχας» από της εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.