Έδρασε όντως ως αρχηγός της Επαναστάσεως!

 

 

Οι τούρκοι: «Έδρα κρυφίως ως αρχηγός της Επαναστάσεως»

 

Αλλά πολύ καλύτερα από εμάς τους νεώτερους, οι εξαπατηθέντες από τον Πατριάρχη Τούρκοι, έχοντας στα χέρια τους όλα τα στοιχεία, για να τον θανατώσουν με τον ατιμωτικό τρόπο που το έκαναν, στο «γιαφτά» (προκήρυξη) που του κρέμασαν στο στήθος, έδωσαν τον ακριβέστερο προσδιορισμό του ρόλου του. Πολύ σημαντικό είναι ότι μνημονεύεται σ’ αυτόν ότι του έδωσαν διαταγή να προβεί στους «αφορισμούς». Ο απαγχονισμός του, κατά το πνεύμα του εγγράφου, δεν ήταν μόνο εκδίκηση για προδοσία∙ αλλά και τιμωρία του υπεύθυνου εγγυητή, που είχε διορισθεί ως Πατριάρχης «αρχηγός και διευθυντής» των Ρωμιών υπηκόων και τελικά αποδείχθηκε ότι δρούσε κρυφά ως «αρχηγός της Επαναστάσεως». Δεν έχομε παρά να συσχετίσουμε τον χαρακτηρισμό αυτό με την αναφορά του Μακρυγιάννη («τότε ο αγαθός Πατριάρχης περίλαβε αυτός την Εταιρεία για να μην σβέσει...»), για να διαπιστώσουμε την ακρίβεια του χαρακτηρισμού της Υψηλής Πόρτας. Αλλ’ ιδού το πλήρες κείμενο του «γιαφτά»:

«Δεδομένου ότι αποτελεί ακριβές καθήκον όλων των προϊσταμένων και διευθυντών, οιουδήποτε έθνους και γένους και αν είναι, να επαγρυπνούν ημέραν και νύκτα τα άτομα τα υποκείμενα υπό την επιτήρησίν των, να πληροφορούνται περί όλων των πράξεών των και να ανακοινώνουν εις την Κυβέρνησιν παν ό,τι ανακαλύψουν επικίνδυνον, οι Πατριάρχαι επίσης, έχοντες διορισθή αρχηγοί και διενθυνταί υπηκόων, οι οποίοι ζουν ησύχως υπό την σκιάν της αυτοκρατορικής εξουσίας, οφείλουν να είναι οι πρώτοι, ακέραιοι, ευθείς, πιστοί και ειλικρινείς, προικισμένοι δε με τας αρετάς ταύτας, αφού γνωρίσουν τας καλάς και κακάς κλίσεις του λαού, να προλαμβάνουν εγκαίρως το κακόν εφαρμόζοντες επί του προκειμένου απειλάς και συμβουλάς, ως καί τας, εν περιπτώσει ανάγκης, επιβαλλομένας κατά την θρησκείαν των ποινάς, αποτίοντες ούτω μέρος της οφειλομένης προς την Υψηλήν Πύλην ευγνωμοσύνης δια τας τόσας ευεργεσίας και προνόμια, των οποίων απολαύουν υπό την ευεργετικήν σκεπήν της.

Αλλ’ ο δόλιος Έλλην Πατριάρχης, καίτοι κατά το παρελθόν είχε δώσει πλαστά δείγματα αφοσιώσεως, όμως κατά την περίπτωσιν ταύτην, μη δυνάμενος να αγνοή την συνωμοσίαν της επαναστάσεως του έθνους του οργανωθείσης εκ μέρους διεστραμμένων, οίτινες εγένοντο επιλήσμονες του εαυτού των και ακολουθούν χίμαιρας και διαβολικός εισηγήσεις, γνωρίζων δε ο ίδιος και υποχρεωμένος να γνωστοποιήσω και εις όσους το ηγνόουν, ότι επρόκειτο περί επιχειρήσεως ματαίας, ήτις ουδέποτε θα επετύγχανε, διότι αι ολέθριαι προθέσεις κατά της μωαμεθανικής θρησκείας και δυνάμεως (ιδρυθείσης ενώπιον του Θεού από χιλίων και πλέον ετών και ήτις θα διαρκέση μέχρι της ημέρας της Κρίσεως, ως βεβαιούται υπό των ουρανίων προφητειών και θαυμάτων) ουδέποτε θα πραγματοποιηθούν.

Όμως, ένεκα της εμφύτου διαφθοράς της καρδίας του, ου μόνον δεν ειδοποίησε ουδέ επετίμησε τους αφελείς, οίτινες είχον αφεθή να αποπλανηθούν, αλλά κατά τα φαινόμενα, αυτός ο ίδιος, όπισθεν των παρασκηνίων έδρα κρυφίως ως αρχηγός της επαναστάσεως, εις τρόπον ώστε ολίγον έλειψεν όπως ολόκληρον το έθνος των Ελλήνων, και μεταξύ αυτών πολλοί αθώοι, πτωχοί και δυστυχείς υπήκοοι, οίτινες περί ουδενός είχον την ελαχίστην γνώσιν, εξολοθρευθούν τελείως και γίνουν αντικείμενον της θεϊκής οργής.

Ότε η Αστυνομία επληφορήθη περί της επαναστάσεως, εγένετο δε αύτη και δημοσία γνωστή, η Υψηλή Πύλη, μόνον εξ αισθήματος οίκτου προς τους δυστυχείς υπηκόους, προσεπάθησε να τον επαναφέρη δια της προσήνειας εις την οδόν της σωτηρίας και απηύθυνε διαταγήν προς τον Πατριάρχην περιέχουσαν τας επί του προκειμένου αναγκαίας εντολάς και νουθεσίας, μετά διαταγής προς τον Πατριάρχην να εκδώση ανάθεμα προς όλας τας επαρχίας, όπου θα παρίστατο ανάγκη εναντίον των υπηκόων, οίτινες θα εκηρύσσοντο εις κατάστασιν επαναστάσεως.

Αλλ’ ο δόλιος αντί να μετανοήση και να επανέλθη πρώτος εις το καθήκον του, αντιθέτως αυτός ο ίδιος περισσότερον από τους άλλους υπήρξεν η απόλυτος αιτία όλων των ταραχών, αίτινες εξέθεσαν μέχρι τούδε εις κίνδυνον την δημοσίαν τάξιν και γαλήνην.

Εβεβαιώθη ότι, Πελοποννήσιος ο ίδιος εκ καταγωγής, συμμετέσχεν εις τας ταραχάς της Πελοποννήσον και εις όλα τα αίσχη, τα οποία εσημειώθησαν εις την επαρχίαν Καλαβρύτων από άτομα διεφθαρμένα και αποπλανηθέντα. Ο ίδιος θα είναι η αιτία του ολέθρου και της καταστροφής, ήτις, -την βοήθειαν του θεού- θα τους πλήξη.

Διαπιστωθείσης όθεν από πάσαν άποψιν της προδοσίας, ου μόνον κατά της Υψηλής Πύλης, αλλ’ ευθέως και κατά του ίδιου αυτών έθνους, ήτο αναγκαίον η ρυπαρά ύπαρξίς του να εκλείψη από της γης, διο απηγχονίσθη, ίνα χρησιμεύση προς παραδειγματισμόν των άλλων.

Εξεδόθη την 19 του μηνός Ρετζέπ, έτος 1236 - 22 Απριλίου 1821» (ν. η., δηλ. 10 π. η.)

Η προσεκτική εξέταση των γεγονότων μας οδηγεί αβίαστα στο συμπέρασμα ότι ο «αφορισμός», τον οποίο άλλωστε έκαψε μυστικά σε ειδική τελετή η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, έσωσε τη ζωή μεγάλου αριθμού Ελλήνων που ζούσαν στην Πόλη. Πρόλαβε μεγάλης εκτάσεως σφαγές. Όπως έδειξε η έκβαση των γεγονότων ο εικονικός «αφορισμός» δεν είχε κανένα απολύτως δυσμενές για το γένος αποτέλεσμα, την παραμικρή επίπτωση, αφού ολόκληρο το Γένος γνώριζε πως και γιατί έγινε, —εμάς μας «πειράζει» σήμερα!- ενώ ο ίδιος ο Πατριάρχης πλήρωσε με το αίμα του την εξέγερση των Ελλήνων.

Αντίθετα, όπως δείχνει στην αξιόλογη εργασία του «Η σημασία της θυσίας του Γρηγορίου τού Ε’», ο Β. Χαραλαμπόπουλος, άσκησε εθνεγερτική επίδραση στους Έλληνες, είχε ζωηρή απήχηση στην Ευρώπη και τη Ρωσία προκαλώντας τη συμπάθεια των Ευρωπαίων και φιλελληνική διάθεση και επηρεάζοντας ακόμη και τη διεθνή διπλωματία, ιδίως τη ρωσική. Ήδη ο Τερτσέτης «την ομιλία του της 5 Απριλίου στη Βιβλιοθήκη της Βουλής:

«Ο σουλτάνος ηθέλησε θανατώνοντας τον εθνάρχη της φυλής να χτυπήση εις την καρδίαν το έθνος, να του μαράνη δια μιας την ζωήν· πλήν συνέβη όλο το ενάντιο. Το κέντρο αληθινά ερραΐσθη, έλειψε· αλλ’ άπλωσε, εσκόρπισε παντού εις τα μέρη· ο καθένας είπε τον εαυτόν του κέντρον ο καθένας αυτοχειροτονήθη εθνάρχης· εχάθηκε ο Πατριάρχης, έμεινα εγώ· αν δεν το είπαν όλοι, το είπαν οι γενναιότεροι... Από δοξάρι τόσο τεντωμένο, το βέλος έμελλε να χυθή βροντερό και θανατηφόρο...»

Ο Σπυρίδων Τρικούπης σ’ εκείνη την ιστορική συνεδρία της Βουλής των Ελλήνων της 3ης Αυγούστου 1864, οπότε έγινε και η περίφημη αγόρευση - μαρτυρία του Ρήγα Παλαμήδη, είχε ανάλογα παρατηρήσει:

«Η ανεξαρτησία εγράφη το 1821. Και θέλετε να σας ειπώ ποίαν ημέραν; Εγράφη κατά την ημέραν, καθ’ ην ο μέγας Πατριάρχης των ορθοδόξων λαών εξερχόμενος από τα άγια των αγίων εκρεμάσθη αγιάζων και αγιαζόμενος και τρώγων ακόμη τον άγιον άρτον και πίνων ακόμη το άγιον αίμα του Κυρίου. Εκείνην την ημέραν εγράφη το δόγμα της ανεξαρτησίας∙ Και θέλετε να σας ειπώ που εγράφη; Εν ταις καρδίαις σας. Και δια ποίας ύλης εγράφη; Δια του αίματος του Γρηγορίου. Τοιαύτη γραφή, κύριοι, είναι αδύνατον ποτέ να εξαλειφθή».

Κι ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης με το ποιητικό του χάρισμα μετουσίωσε την εθνική ευγνωμοσύνη στον Άγιο Πατριάρχη για τη θυσία του σε τούτους τους απέριττους στίχους:

 

«Μ’ αυτά..., μ’ αυτά τα κόκκαλα, τα τρίμματα, τη στάχτη

εχτίσαμε, πατέρα μου, τη φτωχική φωλιά μας,

κι εκείθε εφύτρωσε η μυρτιά και τα δαφνόκλαρά μας

π’ ανθοβολούν τριγύρω σου...»

 

Πηγή: Ι. Χατζηφώτης – «Από το Βυζάντιο στο Νέο Ελληνισμό», τόμ. 3^ος. Εκδ. Κάδμος.