Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΨΕΥΔΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΡΟΥΣΟΒΟΥ (1903)

 

 

Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΨΕΥΔΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, 

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΡΟΣΟΒΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ

 

Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΨΕΥΔΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΡΟΥΣΟΒΟΥ (1903)

 

Το έτος 1903 αποτελεί σπουδαίον σταθμόν εις την ιστορίαν του Μακεδονικού αγώνος.

Την 20ηv Ιουλίου του έτους εκείνου, ημέραν του προφήτου Ηλία, οι Βούλγαροι ύψωσαν την σημαίαν της επαναστάσεως εν Μακεδονία. Ήτο μάλλον μία ψευδεπανάστασις, διότι δεν ήτο εξέγερσις του πληθυσμού, παρά απλή σκηνοθεσία των Βουλγαρικού Μακεδονικού κομιτάτου∙ σκοπόν έχουσα να προκαλέση τον ερεθισμόν των Τούρκων, κυβερνώντων τε και λαού ίνα προβώσιν εις σφαγάς και βιαιότητας εναντίον του χριστιανικού στοιχείου και να προκληθή ούτως η επέμβασις της Ευρώπης προς ανακήρυξιν αυτονομίας εν Μακεδονία. Είνε δε γνωστόν ότι από της αυτονομίας μέχρι της προσαρτήσεως εις την Βουλγαρίαν μικρόν μόνον βήμα υπελείπετο, κατά το παράδειγμα της Ανατολικής Ρωμυλίας, η οποία εις μίαν νύκτα, αν και αυτόνομος ούσα, προσηρτήθη εις την Βουλγαρίαν δι’ ενός στρατιωτικού περιπάτου του τότε ηγεμόνος της Βουλγαρίας Αλεξάνδρου Βάτεμβεργ.

Τοιουτοτρόπως λοιπόν εφρόνουν και εσχεδίαζον οι Βούλγαροι να κάμουν και με την Μακεδονίαν, αλλά δυστυχώς δι’ αυτούς έκαμαν τον λογαριασμόν χωρίς τον ξενοδόχον, διότι δεν υπελόγισαν το Ελληνικόν στοιχείον, το οποίον όχι μόνον δεν ησπάσθη το πρόγραμμά των, αλλά και, ως εκ των υστέρων απεδείχθη, ανέτρεψεν άρδην τα σχέδιά των, δραξάμενον των όπλων και επιτεθέν κατ’ αυτών επί πέντε συνεχή έτη.

Κατά το αυτό δε διάστημα και οι Σέρβοι είχον διοργάνωση εις τον νομόν Κοσυφοπεδίου ένοπλα ανταρτικά σώματα εναντίον του Βουλγαρικού κομιτάτου, τα οποία εδρών επιτυχώς και αρκετόν περισπασμόν έφεραν εις αυτά.

Το Βουλγαρικόν λοιπόν κομιτάτον, επιχείρησαν την ψευδεπανάστασιν, και εις αυτήν του την πράξιν οπισθοβούλως και σατανικώς ενήργησε. Διότι αντί να εκλέξη ως κέντρον ανακηρύξεως της επαναστάσεως κωμόπολίν τινα υπό βουλγάρων κατοικουμένην, διέταξεν εν απόσπασμα κομιτατζήδων και εισήλασε νύκτωρ εις την ελληνικήν κωμόπολιν Κρούσοβον, ανεπέτασε την επαναστατικήν σημαίαν και επυρπόλησε το διοικητήριον, φονεύσαν τον Τούρκον τηλεγραφητήν μετά της οικογενείας του, του Διοικητού προλαβόντος να δραπετεύση μετά της μικράς φρουράς. Έπραξε δε τούτο ίνα μη πάθουν βούλγαροι κάτοικοι αλλά Έλληνες.

Αμέσως ο Σουλτάνος Χαμήτ διατάσσει την αποστολήν στρατού προς κατάπνιξιν του κινήματος υπό την αρχηγίαν του αιμοβόρου Μπαχτιάρ      Πασά ο οποίος καταφθάνει μετά 10 ημέρας και πολιορκεί το Κρούσοβον.

Εν τω μεταξύ, εις το διάστημα των 10 αυτών ημερών, οι απόστολοι της ελευθερίας (;) βούλγαροι κομιτατζήδες εξετέλεσαν τα συνειθισμένα αυτών καθήκοντα θύσαντες και απολύσαντες εις βάρος του ελληνικού πληθυσμού, αργυρολογήσαντες δε παρ’ αυτών περί τας 3 χιλιάδας λίρας, πλην των αρπαγέντων τιμαλφών Αντικειμένων και διαμαντικών, ώχοντο απιόντες συμπαραλαβόντες και τους Βουλγάρους Κρουσόβου.

Ο Μπαχτιάρ πασσάς μετά 24ωρον πολιορκίαν, μη υπαρχούσης ουδεμιάς έσωθεν αντιστάσεως, εισήλασε δια του στρατού εις την κωμόπολιν και αμέσως επεδόθη εις τας φρικωδεστέρας λεηλασίας, σφαγάς, πυρπολήσεις και ατιμώσεις παρθένων τε και γυναικών. Εκ των πρώτων κατεσφάγη δια πελέκεως ο Έλλην ιατρός Περικλής Βατάλης. Μετ’ αυτόν ο εκ των προκρίτων Νικόλαος Πούακας και άλλοι. Πλέον των 500 οικιών και καταστημάτων ελληνικών επυρπολήθησαν.

Το πάθημα τούτο του Κρουσόβου, γνωσθέν εν Αθήναις συνεκίνησεν επί τέλους τους αρμοδίους και τους ενέβαλεν εις σοβαράς σκέψεις περί της εν τω μέλλοντι τηρητέας πολιτικής κατά τοσούτο μάλλον καθ’ όσον το Βουλγαρικόν κομιτάτον ήρχισε πλέον να επιδίδεται συστηματικώς εις την καταδίωξιν του ήμετέρου εν Μακεδονία στοιχείου δια τρομοκρατιών και δολοφονιών. Τη εντόνω λοιπόν υποδείξει και υποκινήσει αφ’ ενός μεν του αειμνήστου Στεφάνου Δραγούμη και του υιού του Ίωνος, αφ’ ετέρου δε τριμελούς εκ Μοναστηριού επιτροπής, επί τούτω σταλείσης εις Αθήνας, και αποτελουμένης από τον Αργ. Ζάχου. Αριστ. Ματλήν και Νικ. Πύρζαν απεφασισθή πλέον η αποστολή εις Μακεδονίαν ενόπλων ανταρτικών σωμάτων προς προστασίαν του ελληνικού στοιχείου από τας επιδρομάς του Βουλγαρικού κομιτάτου. Την πρωτοπορίαν, ως γνωστόν, έκαμεν ο αείμνηστος Παύλος Μελάς, ο τοσούτον ηρωϊκώς εις τον βωμόν, της πατρίδος θυσιασθείς. Τούτου κατόπιν ηκολούθησαν και άλλοι πολλοί.

Κέντρα της ενόπλου αυτής δράσεως εχρησίμευσαν δια μεν την Κεντρικήν και Ανατολικήν Μακεδονίαν η Θεσσαλονίκη, δια δε την Δυτικήν το Μοναστήριον, υπό την διεύθυνσιν των εν αυταίς ελληνικών προξενείων εις τα οποία παρεκάθηντο διαρκώς, επί τούτω διωρισμένοι εξ Αθηνών, ανά δύο ανώτεροι αξιωματικοί, με πολιτικήν ενδυμασίαν, ώς προξενικοί υπάλληλοι δήθεν.

Όπως δε ανεφέραμεν, η ως άνω μνημονευθείσα επιτροπή των Μοναστηριωτών συνετέλεσε τα μέγιστα εις το να οικειοποιηθούν οι εν Αθήναις τον αγώνα αυτόν, ο μέν Αργ. Ζάχου μη παύων να παρενοχλή δια συχνής αλληλογραφίας τον Στέφ. Δραγούμην, ο δε Αριστ. Ματλής, ως μέλος της Εθν. Εταιρίας «ο Ελληνισμός », εις διαρκή επαφήν μετά του προέδρου αυτής Νεοκλή Καζάση ευρισκόμενος, διηνεκώς προτρέπων την υπό της Κυβερνήσεως Δ. Ράλλη συσταθείσαν «Επίκουρον των Μακεδόνων Επιτροπήν» να αποφασίση την ένοπλον δράσιν. Τέλος ο Ν. Πύρζας ανέλαβε να οδηγήση τα πρώτα σώματα εις τα κυριώτερα ορεινά κέντρα του Νομού Μοναστηρίου.

Ο Αργυρος Ζάχου, ομού μετά του Θ. Μόδη και Φ. Καπετανοπούλου, είχον οργάνωση ηδη προ πολλού εν Μοναστηρίω τη υποδείξει και τη διευθύνσει του Ίωνος Δραγούμη, γραμματέως τότε του Ελληνικού Προξενείου, και τη συνεργασία του Ιωακείμ Φοροπούλου, την πρώτην Πατρωτικήν Άμυναν.

Πλήν τών ανωτέρω, μεγάλως ειργάσθη δια την έναρξιν του ενόπλου αγώνος και ο έγκριτος συμπολίτης και μέγας πατριώτης αείμνηστος Κωνσταντίνος Ματσάλης Ιατρός, εις διαρκή επί τούτω επικοινωνίαν μετά του ελληνικού προξενείου ευρισκόμενος και συχνήν μετά του Στεφ. Δραγούμη αλληλογραφίαν ανταλλάσσων. Έλαβε μέρος εν μεγάλω κύκλω και επί σειράν ετών και εις την διοίκησιν των κοινοτικών μας πραγμάτων.

Τα από της εποχής λοιπόν αυτής μέχρι του 1908 γεγονότα, ανήκοντα εις την Β’ περίοδον του Μακεδονικού Αγώνος, έχουσι δημοσιευθή, ως εν αρχή του παρόντος βιβλίου ανέφερα, εις αρκετά έργα, συνεπώς κρίνω άσκοπον να τα εξιστορήσω και εγώ ενταύθα.

Θα αναφέρω μόνον ότι και εις την εν λόγω περίοδον διεκρίθη το Μοναστήριον∙ αποστείλαν αρκετά τέκνα του κατόπιν των ανταρτικών σωμάτων, τα οποία διεκρίθησαν δια την ανδρείαν και την αυταπάρνησίν των άλλοι μεν ως απλοί οπλίται, άλλοι δε και προαχθέντες εις οπλαρχηγούς. Ωσαύτως και εντός της πόλεως παρά πολλοί εκ των πολιτών ειργάσθησαν, άλλοι μεν ως μέλη της Ανωτάτης Επιτροπής της Αμύνης, άλλοι ως πράκτορες του Κέντρου κτλ.

 

Πηγή: Το βιβλίο του Παντελή Γ. Τσάλλη, «Το Δοξασμένο Μοναστήρι – Ήτοι Ιστορία της Πατριωτικής Δράσεως της πόλεως Μοναστηρίου και των Περιχώρων από του έτους 1830 μέχρι του 1908». Εκδόθηκε στην Θεσσαλονίκη το έτος 1932.