Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ ΣΑΛΑΜΙΝΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

 

Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ ΣΑΛΑΜΙΝΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η Κυπριακή Σαλαμίνα (Η βασίλισσα των αρχαίων πόλεων της Κύπρου)

Μια άλλη κυπριακή πολιτεία που βρίσκεται στο αντίθετο απ’ την Πάφο σημείο του νησιού, που είναι σεβαστή και χρονολογείται μπροστά απ’ την επιδρομή των Φοινίκων, και που έγινε πολύ γρήγορα μιά από τις σημαντικώτερες πολιτείες της Κύπρου, κατά την εποχή εκείνη της προϊστορίας, είναι η Σαλαμίνα.

Η πολιτεία αυτή συνδέεται αμέσως με τον Τρωικό πόλεμο γιατί ιδρυτής και πρώτος βασιληάς της είναι ο Τεύκρος ο Τελαμώνιος. Ο Τεύκρος ως γνωστόν είναι ένα από τα περισσότερο ενδιαφέροντα πρόσωπα στην ιστορία ή έστω και στην μυθολογία γύρω από τον Τρωικό πόλεμο.

Γυιός του ημίθεου γεννάρχου των Αιακιδών και ήρωα της Σαλαμίνας και της Αττικής του Τελαμώνα, είχε αδελφό τον Αίαντα το γενναιότερο μετά τον Αχιλλέα απ’ τους ήρωες του ελληνικού στρατοπέδου στον Τρωϊκό πόλεμο. Ήταν γενναίος κι’ αυτός πολεμιστής, κι’ εξαιρετικός τοξότης. Μονάχα είχε ένα μειονέκτημα πολύ δυσάρεστο μέσα στον κύκλο αυτό των υπερήφανων αριστοκρατών.

Μητέρα του ήταν η δούλη «Ασιόνη» την οποίαν είχεν ερωτευθή με πάθος ο πατέρας του Τελαμώνας. Η καταγωγή του αυτή προκαλούσε συχνά ψιθύρους εις βάρος του ανάμεσα στους Έλληνες, αριστοκράτες με την Βασιλική καταγωγή.

Όταν μετά την καταστροφή της Τροίας επέστρεψε ο Τεύκρος στην πατρίδα του τη Σαλαμίνα, και παρουσιάστηκε μπροστά, στον βασιληά του και πατέρα του Τελαμώνα, αυτός όχι μονάχα τον μάλωσε γιατί δεν μπόρεσε να εκδικηθή το θάνατο του αδελφού του, μα και τον κατηγόρησε ακόμη ως δολοφόνο του Αίαντα.

Ο Τεύκρος δεν μπόρεσε να ανθέξη στην άδικη αυτή κατηγορία... Χωρίς να πή απολύτως τίποτε, έφυγε αμέσως απ’ την πατρίδα, του, και κατέφυγε στην Κύπρο, όπου αφού αναζήτησε το καταλληλότερο μέρος, έχτισε την καινούργια πολιτεία του στην ανατολική ακτή του νησιού, πολύ κοντά στη σημερινή Αμμόχωστο —και της έδωσε το όνομα της αγαπημένης του πατρίδας της Σαλαμίνας..

*

**

Και μια που βρισκόμασστε στην πολύ μακρυνή εποχή των θρύλων και των παραδόσεων, που η Ελληνική φαντασία εξηγούσε το κάθε τι με τούς πειό όμορφους μύθους, ας δούμε πως δημιουργήθηκε κι’ ο θρύλος για την ίδρυση της Σαλαμίνας. «Κάποιο όμορφο πρωινό, ενώ το χρυσό το άρμα του ήλιου ανέβαινε προς τον γαλανό Κυπριακό ουρανό, στεφανώνοντας τις βουνοκορφές του Κυπριακού Ολύμπου, μερικοί ψαράδες στο ανατολικό μέρος του κόλπου του νησιού, αντίκρυσαν με τρόμο ένα πλήθος καράβια να έρχωνται προς το μέρος τους. Τρέχουν αμέσως με φωνές και χειρονομίες προς τις κατοικίες του ψαράδικου καταυλισμού τους, και φέρνουν την φοβερή είδηση πως πειρατές τάχατες πάτησαν το νησί. Δεν μπορούσαν ποτέ οι απλοϊκοί εκείνοι ψαράδες —που χρόνια ψάρευαν στις ακτές εκείνες—, να πιστέψουν πως τα καράβια εκείνα μπορούσαν να μην ήταν πειρατικά, μα ειρηνικά, που θα έφερναν στον τόπο τους ένα λαμπρό πολιτισμό, ο οποίος θα δημιουργούσε μιάν ανείπωτη ευημερία στο μέρος αυτό του νησιού, χαρίζοντας σύγχρονα δοξασμένα κι’ ευτυχισμένα χρόνια!...

Μεγάλη ήταν η έκπληξις και η χαρά τους σαν άκουσαν να μιλούν αυτοί που ήρθαν με τα καράβια την ίδια μ’ αυτούς γλώσσα, και σαν έμαθαν ακόμα πως αρχηγός τους ήταν ο Τεύκρος ο νεώτερος γυιός του Τελαμώνα του βασιληά της Ελληνικής Σαλαμίνας.

Αμέσως μαθεύτηκε η ιστορία του. Ο Τεύκρος διωγμένος απ’ τον πατέρα του γιατί δεν κατόρθωσε να εμποδίση τον αδελφό του Αίαντα ν’ αυτοκτονήση στα τείχη της Τροίας, ζήτησε να βρη μιάν άλλη πατρίδα! Ο Ποσειδώνας ο θεός της Θάλασσας μ’ ένα ευνοϊκό άνεμο, ωδήγησε τα καράβια του στο νησί της Αφροδίτης. Η ημέρα εκείνη ήτανε ιστορική για τους Κυπρίους. Υποδέχτηκαν τον Τεύκρο σαν βασιληά τους και τους συντρόφους του σαν αδελφούς. Ανάμεσα στον παληό συνοικισμό των ψαράδων και το λιμάνι, κτίσθηκε μια καινούργια πολιτεία, και δόθηκε σ’ αυτή το όνομα «Σαλαμίνα». Πήρε το όνομα από την Μητρόπολι, με τον Αιγαίο και Μυκηναϊκό πολιτισμό, που ήσαν στην ακμή τους τότε απ’ όπου ξεκίνησαν και προήρχονταν οι άποικοι.

Ο τότε βασιληάς της Πάφου και μεγάλος Αρχιερέας στο ναό της Αφροδίτης, επειδή ήθελε να συνδεθή πειό πολύ με τον Τεύκρο, του πρόσφερε σαν γυναίκα του την κόρη του Έννα. Έτσι οι ντόπιοι αρχίζουν να γίνονται ένα με τους αποίκους. Ο Τεύκρος δεν περιορίστηκε να κτίση απλώς μια πολιτεία, άλλα φρόντισε να την αναδείξη σε ομορφιά, μεγαλοπρέπεια και δύναμι!...

Την στόλισε με λαμπρά ανάκτορα και ναούς, και την περιτριγύρισε με τείχη. Έπειτα από μια μακρόχρονη και ειρηνική βασιλεία πέθανε σε βαθειά γηρατειά...

Πολύ γρήγορα η πολιτεία της Σαλαμίνας έγινε χάρι στη θέση της, στο εμπόριο που ανάπτυξε, και τις βιοτεχνικές ικανότητες των κατοίκων της μια από τις σπουδαιότερες της Κύπρου, κι’ έγινε ικανή να διεκδίκηση τα πρωτεία ανάμεσα στις άλλες Κυπριακές πόλεις.

Επί ολάκερους αιώνες μια μεγάλη σειρά βασιληάδων προήλθε από τον πρώτο αυτό οικιστή της Σαλαμίνας.

Ανάμεσα σ’ αυτούς σπουδαιότεροι ήσαν δύο. Ο βασιληάς του 6ου π.Χ. αιώνα ο Φιλόκυπρος, ο οποίος υποδέχτηκε τον μεγάλο Αθηναίο φιλόσοφο και νομοθέτη Σόλωνα όταν απογοητευμένος απ’ τις παραβιάσεις των νόμων του και απ’ την αναρχία που επεκράτησε στην Αθήνα ταξίδεψε κι’ έφτασε στην Κύπρο.

Με περισσότερη προθυμία κι’ ευγνωμοσύνη ίσως απ’ τους Αθηναίους ο βασιληάς Φιλόκυπρος άκουσε τις συμβουλές του σοφού Σόλωνα, χάρις στις όποιες μπόρεσε να επεκτείνη, να στερέωση και να οργανώση το Κράτος του.

Για να τιμήση δε τον εξαίρετο αυτόν σύμβουλό του ο Κύπριος βασιληάς, έκτισε μια καινούργια πόλι την Σολίαν ή τους Σόλους, όπως ονομάστηκαν αργότερα.

Ο δεύτερος από, τους βασιληάδες αυτούς της Σαλαμίνας κι’ ίσως ένας απ’ τους σπουδαιότερους βασιληάδες της Κύπρου, είναι ο Ευαγόρας, ο οποίος βασίλεψε κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα. Ο Ευαγόρας ήταν απόγονος των Τευκριδών. Γι’ αυτόν —όπως λένε— ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης είπε πώς: «κατά την παιδικήν του ηλικίαν διεκρίνετο δια το κάλλος, την ρώμην, και την σωφροσύνην. Όταν δε έγινε άνδρας, προσετέθη η ανδρεία, η σοφία και η δικαιοσύνη».

Ο νέος λοιπόν αυτός με τις τόσες σωματικές και πνευματικές αρετές, και την ευγενική καταγωγή, επειδή δεν ανεχότανε τους Φοίνικες τυράννους που είχαν καταλάβει και κυβερνούσαν την Κύπρο, φεύγει και πάει στην Κιλικία.

Απ’ εκεί με 150 αφοσιωμένους συντρόφους, ξαναγυρίζει στην Κύπρο. Μπαίνει κρυφά στην Σαλαμίνα. Επιτίθεται αιφνιδιαστικά εναντίον του Παλατιού. Το κυριεύει και τιμωρεί το σφετεριστή του προγονικού θρόνου, κι’ ανακηρύσσεται βασιληάς απ’ τον λαό που παραληρούσε από ενθουσιασμό!...

Αφού στεριώθηκε στην αρχή, ωχύρωσε την πόλι. Ο Ευαγόρας ήταν ένα όμορφο και ρωμαλέο παλληκάρι. Ανδρείος στην ψυχή, φίλος των τεχνών και των γραμμάτων. «Τέλειος να βασιλεύση απάσης της Ασίας», όπως αναφέρει και πάλιν ο εγκωμιαστής του Ισοκράτης στο «Ευαγόρειον Εγκώμιον». Η εποχή της βασιλείας του Ευαγόρα, είναι χρυσός αιώνας για την πόλι του.

Την ωχύρωσε, την ομόρφηνε, μ’ ένα σωρό ωραία δημόσια οικοδομήματα, κι’ έδωσε μεγάλη ώθησι στο εμπόριο, τις τέχνες και τα γράμματα. Απ’ όλους δε τους Κυπρίους βασιληάδες, ήταν ο πρώτος που έκοψε νομίσματα. Ο Ευαγόρας πέθανε σε ηλικία 70 χρονών, αφού δημιούργησε για την Σαλαμίνα μιάν εποχή που έλαμψε, ανάμεσα στους μακρυνούς αιώνες της ιστορίας, και μια εποχή ενός πολύ υψηλού πολιτισμού, του οποίου πραγματικοί μάρτυρες είναι τα τόσα συντρίμματα που προκαλούν τον θαυμασμό σ’ όσους λατρεύουν το υψηλό και ωραίο! Οι βουβές αυτές πέτρες, σήμερα προκαλούν την ευλάβεια στους επισκέπτες, γιατί έχουν ένα σωρό θαυμαστά να πούνε! Ν’ ανιστορήσουν τόσα μεγαλόπρεπα κι’ ωραία, που έχουνε χαθή στην άβυσσο των αιώνων της πειό θαυμαστής ιστορίας...

Πηγή: Τάκης Ακρίτας, «Κύπρος - Το Γαλάζιο Νησί», Αθήνα 1971.