Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ ΑΡΧΙΕΡΕΑΣ ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΠΑΓΩΝΗΣ

 

Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ ΑΡΧΙΕΡΕΑΣ ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΠΑΓΩΝΗΣ

Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Καλαμάτας (1801-1821)

Περί τα τέλη Ιανουαρίου του έτους 1821, συνήλθον, ως γνωστόν, εν Αιγίω, οι κυριώτεροι εν Πελοποννήσω, της Φιλικής Εταιρείας κληρικοί και λαϊκοί εκπρόσωποι, επί τω τέλει, ινα πληροφορηθούν τας, δια του Αρχιμ. Γρηγορίου Δικαίου (Παπαφλέσσα), διαβιβαζομένας του Αλεξάνδρου Υψηλάντου απόψεις, ως προς τας προϋποθέσεις της ενάρξεως του απελευθερωτικού αγώνος.

Αι τοιαύται όμως τούτων κινήσεις, ως και άλλων παραγόντων, ήρξαντο να γίνωνται γνωσταί εις τους Τούρκους· τούτου ένεκεν ο Καϊμακάμης της Τριπόλεως, Σαλίμ καλούμενος, προαισθανθείς ότι επίκειται έναρξις της Επαναστάσεως εν αυτή, κατά Φεβρουάριον του ιδίου έτους, προσεκάλεσεν εις αυτήν τους σπουδαιοτέρους Αρχιερείς και προκρίτους της Πελοποννήσου επί συσκέψει δήθεν σοβαρών ζητημάτων.

Εκ των προσελθόντων εις αυτήν Αρχιερέων ενεκλείσθησαν εις τας φυλακάς Τριπολιτσάς οι: Κορίνθου Κύριλλος Ροδόπουλος, Μονεμβασίας και Καλαμάτας Χρύσανθος Παγώνης, Δημητσάνης Φιλόθεος Χατζής, Ναυπλίου και Άργους Γρηγόριος Καλαμαράς, Χριστιανουπόλεως Γερμανός Ζαφειρόπουλος, Ωλένης Φιλάρετος, Ανδρούσης Ιωσήφ Νικολάου και Τριπολιτσάς και Αμυκλών Δανιήλ Παναγιωτόπουλος, εκ των οποίων, λόγω κακουχιών, ασιτίας και άλλων βασανιστηρίων, απέθανον εν αυταίς οι, Μονεμβασίας Χρύσανθος, Χριστιανουπόλεως Γερμανός, Ναυπλίου και Άργους Γρηγόριος, Δημητσάνης Φιλόθεος και Ωλένης Φιλάρετος , ενώ οι υπόλοιποι συγκρατούμενοι, Κορίνθου Κύριλλος, Ανδρούσης Ιωσήφ και Τριπολιτσάς και Αμυκλών Δανιήλ απηλευθερώθησαν κατά την άλωσιν της Τριπολιτσάς, λαβούσαν χώραν την 23ην Σεπτεμβρίου 1821.

Εν πάση περιπτώσει· μετά τον θάνατον του Μητροπολίτου Μονεμβασίας και Καλαμάτας Αμβροσίου Τζαμπλάκου (1771-1801) επισυμβάντα εν Καλαμάτα, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Κων/πόλεως συνελθούσα εις συνεδρίαν εξελέξατο, τω αυτώ έτει (1801) ως διάδοχον αυτού έτερον κληρικόν, Αμβρόσιον και τούτον καλούμενον, τον, μετά διετίαν, αποκατασταθέντα εις την Μητρόπολιν Αιγίνης και Πόρου (1803-1813), παραιτηθέντα αμέσως, ευθύς ως επληροφορήθη, ότι οι κάτοικοι της επαρχίας ταύτης απέστεργον ζωηρώς, ίνα έχωσι τούτον ως Αρχιερέα των· την ουτωσί δε παρ’ αυτού υποβληθείσαν παραίτησιν απεδέχθη το Πατριαρχείον, το οποίον, ως διάδοχον αυτού, εξέλεξε τον Χρύσανθον Παγώνην, ουχί ως τοιούτον του Αμβροσίου Τζαμπλάκου, αλλ’ ετέρου Αμβροσίου και τούτου καλουμένου, αγνώστου όμως ημών επωνύμου.

Ο Χρύσανθος εγεννήθη εν τη εγγύς της Καλαμάτας Μαντινεία Αβίας, κατά το έτος 1769· την μόρφωσιν αυτού έλαβεν εις τας σχολάς Μελέ Αλαγονίας και Δημητσάνης· εισελθών εις τας τάξεις του κλήρου εχειροτονήθη διάκονος υπό του Μητροπολίτου Ναυπλίου και Άργους Ιακώβου Αρμόγκαβλη (1787-1798) καταγομένου και τούτου εκ Καλαμάτας, ίνα εις νεαρωτάτην ηλικίαν, 32 μόλις ετών, τω 1801, εγκλεγή Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Καλαμάτας.

Και άμα τη αναλήψει των εαυτού καθηκόντων, ειργάσθη εκκλησιαστικώς και εθνικώς. Μεμυημένος εις την Φιλικήν Εταιρίαν από της 15ης Μαΐου 1819 υπό του Χριστοφόρου Περραιβού, ειργάσθη υπέρ ευοδόσεως του απελευθερωτικού αγώνος, οργανώσας εν τη επαρχία του τον πυρήνα της εθνεγερσίας· εν τη επιτελέσει δε των καθηκόντων αυτού, ως μέλους της Γενικής Εφορείας Πελοποννήσου, κατά το προπαρασκευαστικόν ταύτης στάδιον, επέδειξεν εξαιρετικάς ικανότητας και δραστηριότητας, αι οποίαι, εν τούτοις, υπέπεσαν εις την αντίληψιν των Τούρκων, ως αποτέλεσμα έχουσαι την φυλάκισιν και τούτου, μετ’ άλλων Αρχιερέων της Πελοποννήσου και προκρίτων, εις τας φυλακάς Τριπολίτσας, εις τας οποίας υπέφερε τα πάνδεινα, πρώτος αποθανών μεταξύ των εγκλείστων την 15ην Σεπτεμβρίου 1821, προ του εγερτηρίου της Επαναστάσεως σαλπίσματος, δια τους σκοπούς της οποίας τόσας κατέβαλε προσπαθείας· όμως ο θάνατός του προτίθεται ενώπιον της Ελληνικής, άλλα και της παγκοσμίου συνειδήσεως, ως επισφράγισις αγώνων ενός Ιεράρχου, ο οποίος αιρόμενος εις υψηλόφρονας αναβαθμούς θυσιάζεται υπέρ τοιούτων ευγενών αρχών, ως είναι η αρετή της ελευθερίας, την οποίαν τόσον υπερόχως θεραπεύει η χριστιανική θρησκεία. Τοιουτοτρόπως, ο Χρύσανθος υπέρ πατρίδος εν βασάνοις αναλωθείς προσεπορίσατο την τε Εκκλησιαστικήν και Εθνικήν ευγνωμοσύνην.

Πηγή: Το κείμενο συνέγραψε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης πρώην Λήμνου κυρός Βασίλειος (κατά κόσμον Ατέσης Βασίλειος), και κυκλοφόρησε στην περιοδική έκδοση Θεολογία, τεύχ. 42, με τίτλο «Εθνομάρτυρες αρχιερείς της Εκκλησίας της Ελλάδος από του 1821-1869».