ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ XΙOY ΑΠΟ TOΥΣ ΓΕΝΟΥΑΤΕΣ ΤΟ 1346

 

ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ XΙOY ΑΠΟ TOΥΣ ΓΕΝΟΥΑΤΕΣ ΤΟΥ SIMOΝE VIGNOSO

Στις 3 Μαΐου 1346 ο στόλος των Γενουατών υπό το Simone Vignoso απέπλευσε για την Ανατολή με σκοπό να ενισχύσει τη θέση της Γένουας στην περιοχή, όπου πρωταγωνιστούσαν τότες οι ανταγωνιστές τους Ενετοί, και να βοηθήσει τις αποικίες των Γενουατών στην Κριμαία που απειλούνταν από τους Μογγόλους.

Στις 8 Ιουνίου κατέπλευσε στον πορθμό του Ευρίπου, όπου συνάντησε το συμμαχικό στόλο των Ενετών, Ιωαννιτών και άλλων συμμάχων υπό τον Humbert (Ουμπέρτο). Ο Ουμπέρτο με τους συμμάχους του - και με τις ευλογίες του Πάπα - σκόπευε να καταλάβει τη Χίοˑ δήθεν για τρία έτη, για να τη χρησιμοποιήσει σαν βάση στον αγώνα κατά των Τούρκων και ζήτησε από το Vignoso να συνεργαστούν για τον παραπάνω σκοπό.

Ο Vignoso αρνήθηκε την προτεινόμενη συνεργασία, υποστηρίζοντας ότι η Χίος και η Φώκαια ήταν γενουατικές κτήσεις μέχρι το 1329, που αποσπάστηκαν δολίως υπό των Ελλήνων και ότι σκοπός της επιχείρησής του ήταν η ένταξη και πάλι των δύο παραπάνω τόπων στη γενουατική κυριαρχία. Από το 1304-1329 κυρίαρχοι του νησιού, ως γνωστόν, υπήρξαν και πάλι οι Γενουήνσιοι Zaccaria de Castro (Ζαχαρία του Κάστρου, από το χωροταξικό παρτέρι Castro της Γένουας όπου διέμεναν τούτοι οι ευπατρίδες), με επικυρίαρχο το Βυζαντινό Αυτοκράτορα.

Το 1346 ο εμφύλιος πόλεμος στο Βυζάντιο συνεχίζεται με τον Καντακουζηνό να στέφεται Αυτοκράτορας ως Ιωάννης ο ΣΤ' στην Αδριανούπολη από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, ενώ στην Κωνσταντινούπολη η κυβέρνηση ήταν στα χέρια αυτών που υποστήριζαν την Αντιβασίλισσα Άννα και το δεκαπενταετή Αυτοκράτορα Ιωάννη Ε' Παλαιολόγο.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες ο Vignoso απέπλευσε από τη Χαλκίδα, με προορισμό τη Χίο. Κατεπάνω (Αυτοκρατορικός Επίτροπος) της Χίου ήταν τότες ο Καλογιάννης Ζυβός. Σ’ αυτόν, εν τω μεταξύ, προανήγγειλε τις δόλιες προθέσεις του, αποστέλλοντας τρεις γαλέρες. Ντυμένος φίλος και προστάτης της Χίου, τον προειδοποιεί για τις προθέσεις του Ουμπέρτο να καταλάβει τη Χίο. Στη συνέχεια, ζητεί να του παραδώσει το νησί με την υπόσχεση να το επιστρέψει στο Ζυβό μετά την πάροδο του κινδύνου. Οι άρχοντες της Χίου απέρριψαν την πρόταση-προσφορά του Vignoso, τονίζοντας ότι είναι αρκετά ισχυροί και δεν έχουν ανάγκη προστατών.

Στις 15 Ιουνίου καταπλέει στη Χίο ο Vignoso και με την αποστολή των πρέσβεων επαναλαμβάνει τις δόλιες προτάσεις του, για να λάβει την ίδια απάντηση από τους Χιώτες ιθύνοντες. Τότε ο Γενουάτης ναύαρχος προβαίνει σε δεύτερη δόλια πρόταση, ζητώντας την άδεια να παραμείνει στο λιμάνι, για να προσφέρει τις καλές του υπηρεσίες όταν Ουμπέρτο θα επιτίθετο. Και η τρίτη προσφορά απορρίπτεται συνοδευόμενη με εκτόξευση λίθων, βελών, ακοντίων από το κάστρο κατά των Γενουατών.

Την άλλη μέρα, Παρασκευή 16 Ιουνίου, την αυγή, ο Vignoso αποκαλύπτει το πραγματικό του πρόσωπο επιτιθέμενος με όλες του τις δυνάμεις — θαλάσσιες και χερσαίες — εναντίον της πόλης με ένα σώμα από χίλιους άντρες. Όπως μας πληροφορεί ο Νικηφόρος Γρηγοράς, οι Χιώτες πολέμησαν με αντρεία, τραυμάτισαν περισσότερους από 500 του αντίπαλου στρατοπέδου, αλλά η ατείχιστη πόλη έπεσε στα χέρια των Γενουατών.

Από τις 21 Ιουνίου ο Γενουάτης αρχηγός του στόλου πολιορκεί το κάστρο από ξηρά και θάλασσα κι αναγκάζει τους γενναίους πολιορκημένους να παραδοθούν από πείνα και δίψα στις 12 Σεπτεμβρίου 1346. Την ίδια μέρα μέσα στο κάστρο, στο ναό του Αγίου Νικολάου, έλαβαν χώρα δύο συμφωνίες μεταξύ Χιωτών και των νέων κυριάρχων.

Η πρώτη συμφωνία υπογράφεται μεταξύ των Κώστα Ζυβού, αντιπροσώπου του αδερφού του Καλογιάννη Ζυβού, του Vignoso και των λοιπών πλοιοκτητών και αφορά στην τύχη και τη διατήρηση των μέχρι τότε κεκτημένων του Κατεπάνω και των συγγενών του, στα πλαίσια του νέου status.

«(...) Τα χρυσόβουλλα και αι προνομίαι του (του Καλοϊωάννη Ζυβού), αι χορηγηθείσαι παρά των Βυζαντινών, θα έχουν την αυτήν ισχύν και το αυτό κύρος και παρά Γενουάταις, όπως και αυτός θα έχη έναντι της Γενούης τας υποχρεώσεις τας οποίας είχε προς τον αυτοκράτορα.

Τα δικαιώματα ταύτα, θα είναι κληρονομικά».

Η δεύτερη συμφωνία — συνθήκη παράδοσης της Χίου στους Γενουάτες — υπογράφεται από την τετράδα των αρχόντων σαν εκπροσώπων της Χίου (απουσίαζαν Καλογιάννης Ζυβός και Δαμαλάς) και το ναύαρχο Vignoso και τους λοιπούς πλοιοκτήτες, και αφορά στις σχέσεις των Χιωτών χρυσοβουλλάτων ευγενών, στα πλαίσια του νέου καθεστώτος.

«Οι ευγενείς όλοι του κάστρου και της πόλεως (nobiles civitatis et castri), οι οποίοι είχον λάβει δωρεάς και προνομίας παρά του αυτοκράτορος των Ρωμαίων και περί των οποίων υπάρχουν διατάξεις και χρυσόβουλλα είτε ερυθραί γραφαί, τα λεγάμενα προστάγματα εις την ελληνικήν γλώσσαν, αυτοί θα έχουν ασφαλείς και ακεραίας τας παραχωρήσεις ταύτας, απολαμβάνοντες των αυτών προνομιών παρά της γενουατικής πολιτείας, τας οποίας απελάμβανον παρά των αυτοκρατόρων των Ρωμαίων».

Το κατά πόσο τηρήθηκαν από τούτη τη στρατιωτικοοικονομική εταιρεία οι συμφωνίες και οι συμβάσεις είναι μια άλλη ιστορία, την οποία αποκαλύπτουμε στην παρακάτω αφήγησή μας.

Στις 17 Σεπτεμβρίου κατέλαβε αμαχητί την παλαιά Φώκαιαˑ η οποία βρισκόταν υπό τη διοίκηση του Αυτοκρατορικού Έπαρχου Καλογιάννη Ζυβού, ο οποίος παραμένει στη θέση του κυβερνήτη εκπροσωπώντας στο εξής γενουατικά συμφέροντα.

Στις 20 Σεπτεμβρίου παραδόθηκε και η νέα Φώκαια, η οποία βρισκόταν υπό τη δικαιοδοσία του Κατεπάνω Δέοντος Πετρωνά. Η συνθήκη που υπογράφτηκε μεταξύ των αρχόντων της Νέας Φώκαιας, του Vignoso και των συντρόφων του ήταν αυστηρότερη εκείνης της Χίου.

Έτσι καταλύθηκε το βυζαντινό καθεστώς στη Χίο και τις δύο Φώκαιες και στο εξής όλα υπόκεινται στη στυγνή εκμετάλλευση των νέων εμπόρων-κατακτητών.

Πηγή: Χρίστος Μπελλές, στο εξαιρετικό έργο του «Το Νησί της Μαστίχας» από της εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.