Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΔΩΡΟΥ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣ

 

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΔΩΡΟΥ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣ

Εκπαιδευτικός, λαογράφος και λογοτέχνης, γεννήθηκε στις Σαράντα Εκκλησιές της Θράκης το 1886 και πέθανε στην Αθήνα το 1967.

Σπούδασε στα περίφημα Ζαρίφεια Διδασκαλεία της Φιλιππουπόλεως, την εποχή πού υπήρχε στη βουλγαρική (σήμερα) αυτή πόλη ανθηρός Ελληνισμός.

Συμπλήρωσε τις σπουδές του στη φιλοσοφική σχολή τού Πανεπιστημίου Αθηνών και υπηρέτησε ως καθηγητής στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης, στα Διδασκαλεία Λάρισας και Θεσσαλονίκης και στις σχολές Ευελπίδων και Ναυτικών Δοκίμων.

Σε όλα αυτά τα χρόνια και ως τον θάνατό του, το πάθος του και η απέραντη αγάπη του στάθηκε η ιδιαίτερή του πατρίδα, η Θράκη.

Ίδρυσε το «Θρακικόν Αρχείον», τη «Βιβλιοθήκη Θρακικών Μελετών» και την «Εταιρεία Θρακικών Μελετών».

Διετέλεσε επίσης διευθυντής των λαογραφικών περιοδικών «Θρακικά» και «Αρχείον του Θρακικού λαογραφικού και γλωσσικού θησαυρού»ˑ όπου αποθησαύρισε πλήθος από μελετήματα και λογοτεχνήματα, πού πολλά κυκλοφόρησαν σε ιδιαίτερα έργα. Με μελέτες ιστορικές, λαογραφικές, γλωσσικές και φιλολογικές προσπάθησε να διασώσει το ιδιαίτερο άρωμα της ελληνικότατης Θρακικής ψυχής, από τα πανάρχαια χρόνια ίσαμε σήμερα.

Το έργο του τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών και η συμβολή του στην ιστορία της πατρίδας μας, για το ιδιαίτερο αυτό κομμάτι της χώρας μας, είναι αξιοσημείωτη.

Τα λογοτεχνήματά του διακρίνονται για τη λιτότητα των εκφραστικών τρόπων, την απέριττη γλώσσα, τη φυσικότητα της λαϊκής εξομολογήσεως, «πιστό κομμάτι ζωής», όπως το χαρακτήρισε ο Παλαμάς.

Τα αυτοτελή λογοτεχνικά του έργα είναι 15 και τα ποικίλα δημοσιεύματά του 385.

Ο Παπαχριστοδούλου πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες στη νεοελληνική διαλεκτολογία, με το γλωσσικό υλικό των Θρακικών ιδιωμάτων και ιδίως των Σαράντα Εκκλησιών, που σαν ακάματη μέλισσα απάνθισε ο ίδιος από το στόμα των προσφύγων.

Επίσης πολύτιμες υπηρεσίες πρόσφερε στην ελληνική λαογραφία, με σειρά λαογραφικών κειμένων, εθίμων, παραδόσεων, τραγουδιών και παραμυθιών, πού δημοσίευσε στο βιβλίο του «Το Θρακικό παραμύθι» και με τις εκτενείς περιγραφές και μελέτες του για τελετές των αναστεναρίων και για τις υπόλοιπες επιβιώσεις της αρχαίας διονυσιακής λατρείας, όπως οι Πιτεράδες και οι Σεϊμένηδες. Σημαντική στάθηκε η συμβολή του στην προαγωγή των σχετικών γνώσεων για το λαϊκό τραγούδι της Θράκης.

Ξεχώρισε πρώτα το τραγούδι αυτό από τα υπόλοιπα τραγούδια του ελληνικού λαού, είδε την ιδιομορφία του, είδε την κατάνυξη και τη μελαγχολία του ήχου του και το παρομοίασε, το συσχέτισε, με εκκλησιαστικό τροπάρι. Και η εξήγηση πού έδωσε: Η γειτνίαση της Θράκης με τη Βασιλεύουσα, έφερε το Θρακικό τραγούδι κοντά στον βυζαντινό ψαλμό.

Πολύ χρήσιμες για την κοινωνική οργάνωση και την ιστορία της Θράκης επί Τουρκοκρατίας θα μείνουν οι μελέτες του για την ιστορία των εσναφίων, δηλαδή των επαγγελματικών σωματείων, και τη συμβολή τους στην οικονομική άνθιση, την κοινοτική διοίκηση και την πολιτιστική πρόοδο του Θρακικού Ελληνισμού.

Πολύτιμη για την ιστορία της ελληνικής παιδείας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας είναι η μελέτη του με τον τίτλο «Η παιδεία στη Θράκη κατά τον 18ο και 19ο αιώνα» (Αθήνα 1960).

Σημαντική θέση μέσα στην επιστημονική εργασία του κατέχουν οι μελέτες εθνικού και πατριωτικού περιεχομένου, όπως η πραγματεία του για την προσφορά του Θρακικού Ελληνισμού στους απελευθερωτικούς αγώνες των Ελλήνων από το 1821 έως το 1922, όπου παρουσιάζει τούς Θράκες οι οποίοι υπήρξαν μέλη της Φιλικής Εταιρείας και περιγράφει τις σφαγές πού έκαμαν οι Τούρκοι στην Αδριανούπολη στα 1821.

Κυκλοφόρησαν επίσης οι εργασίες του «Η Θράκη Ελληνική ανά τούς αιώνες», «Θράκη, σε κράζουμε σήκω επάνω», «Ο Ελληνισμός της Θράκης από τούς περιηγητές», «Η ελληνικότητα της Θράκης ανά τούς αιώνες», «Η καταστροφή τον Βορειοθρακικού Ελληνισμού», «Ο Πανσλαβισμός μάς ξεθεμελιώνει».

Συνέβαλε και στην ιστορική και φιλολογική ερευνά, με τις εργασίες του για τούς σύγχρονους ιστοριογράφους της Θράκης, για την ιστορική προέλευση των Πομάκων της Ροδόπης και για τον Γ. Βιζυηνό, ως ποιητή και διηγηματογράφο.

Δεν υπάρχει πτυχή της Θρακικής ιστορίας που να μη φώτισε πλούσια η φιλέρευνη φλόγα του. Δίκαια μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ο κυριότερος μελετητής της Θράκης.

Το έργο του ψυχωμένου αυτού θρακολόγου και ζωγράφου της Θρακικής ζωής σε ποσότητα είναι επιβλητικό και σε ποιότητα εκλεκτό.

Παιδαγωγός του Έθνους - σαν τέτοιος θα τιμάται ανάμεσα στους αλησμόνητους όλων των εποχών πού υπήρξαν Ελληνοπλάστες του μέλλοντος. Λάμπει ξέχωρα ο εκλεκτός αυτός του Πανθρακικού Πανθέου στον πυκνό γαλαξία των μεγάλων πού στάθηκαν ηγέτες και δημιουργοί του ελληνικού μεγαλείου, ιδιαίτερα του μεγαλείου της λατρευτής πατρίδος του της Θράκης.

«Υπόδειγμα αληθινού πατριωτισμού, επιστημονικού βίου, ήθους και αρετής», τον χαρακτηρίζει ο Ν. Ανδριώτης, καθηγητής Γλωσσολογίας και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Λίγοι άνθρωποι δόθηκαν με τόσο πάθος σε μιάν ιδέα, σ’ έναν μακροχρόνιο πνευματικό αγώνα, μ’ αυτήν την εμμονή, μ’ αυτήν τη νεανική μαχητική φλόγα του.

Είχε αληθινή σεμνότητα, γνήσια μετριοφροσύνη και μετριοπάθεια, βαθιά καλωσύνη και ευγένεια, όλα τα’ αντιμετώπιζε με συγκατάβαση και επιείκεια. Θα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα το αυθόρμητο και άδολο αίσθημα φιλίας, που χάριζε στους ανθρώπους με τους όποιους ένιωθε ψυχική επικοινωνία.

Τρείς είναι οι κύριοι συναισθηματικοί κρουνοί πού ποτίζουν πλούσια τις ιστορήσεις και τις περιγραφές του.

Πρώτον ο θαυμασμός του για τη γη πού γέννησε τον Ορφέα, ύστερα η αγάπη του για τα’ απλά και τα ταπεινά του τόπου του και τέλος η ανείπωτη πίκρα του για τον μεγάλο ξεριζωμό.

«Άξιος ο μισθός σας» έγραψε στον Παπαχριστοδούλου ο Baud Bovy «που μας περισώσατε τέτοια τεκμήρια ανωτέρου πολιτισμού».

Το έργο του είχε πλατιά απήχηση και στον ξένο επιστημονικό κόσμο και οι τιμητικές διακρίσεις πού του δόθηκαν από τη Γαλλία, από την Αμερική κ.ά., ήρθαν σαν δίκαιη και επιβεβλημένη αναγνώριση.

Μακριά από την «Ιθάκη» του πέθανε. Το τέρμα της πορείας του είχε τη σφραγίδα της σοβαρότητας πού διέκρινε και την επίγεια παρουσία του. Ούτε άνθη, ούτε λόγοι. Χαρακτηριστικό του βαθιά και ειλικρινά σεμνού ήθους του, η ύστατη θέληση που εξεδήλωσεˑ «...Δεν επιθυμώ κηδείαν με κόσμο, ούτε ομιλίες, ούτε άνθη, ούτε θρηνωδίας. Αυτή είναι η τελευταία επιθυμία μου και να μην παραβιασθεί η γραπτή μου αυτή εντολή». Δεν παραβιάστηκε, όπως πληροφορούμαστε από τη νεκρολογία που δημοσιεύθηκε στο «Βήμα», «η εντολή του τηρήθηκε πιστά, εξεφωνήθη μόνον ένας λόγος, η δική του εντολή».

Αναρωτιέται κανείς τι περισσότερο μπορεί να επιτελέσει ένας άνθρωπος στη ζωή του, για να τού αναγνωρισθεί ότι πλήρωσε ακέραια το χρέος του προς τη μικρή και μεγάλη πατρίδα του, και ως επιστήμονας και ως άνθρωπος;

Πηγή: Το υπέροχο βιβλίο των εκδόσεων “Ερωδιός”, «Η προσφορά Θρακών εκπαιδευτικών στα γράμματα και το Έθνος», με συγγραφέα τον Χρυσάφη Κτενά.